Meknianh ve Meknibih Nedir Kinaye Sanatının Yönleri

 
 
Mekni- anh   ve Mekni -bih  Nedir
 
 Mekni – anh  Osmanlıca yazılışı  عنه مكنی
 Mekni  bih : Osmanlıca yazılışı     به مكنی
 
Mekni- anh   ve Mekni -bih   kinayeli sözün veya ibarenin   gerçek ve mecazi anlamları ile alakalı olarak kullanılan divan edebiyatına ait terimler olmaktadır.
 

Pek çok tarifi olmakla kinaye bir sözün veya ibarenin gerçek anlamı da göz önünde bulundurularak dolaylı veya değişmeceli anlamının öne çıkartılarak söylenmesidir. “Manâ-yı aslîsiyle manâ-yı murâdı muhtelif olan kelam” (Redhouse 2009: 221) yani asıl manası ile kastettiği manaları muhtelif olan söz veya ibarelerdir.

 “Kinaye bir kavram veya mesajın, hakikate uygun ifadelerin içine gizlenerek dolaylı olarak anlatılması sanatıdır.”[1]

Kinaye sanatını: Bir yargıyı veya hükmü hem gerçek hem de mecazi anlamının ikisi birden anlaşılabileceği şekilde ama mecaz anlamını öne çıkartarak kullanma sanatı olarak toparlayabiliriz.  Tariflerden de anlaşılacağı gibi kinayeli bir sözün birisi gerçek diğeri gerçek anlamının dışında  iki anlamı vardır. Eski dildekiler kinayeli sözün içinde geçen gerçek anlamındaki unsura “meknî  - (mükennâ ) bih” ; işaret edilen ve söz içinde geçmeyen unsura da “meknî (mükennâ  ) anh” adını vermişlerdir.

Buna göre kinayenin anlamları ilk anlam ve murat edilen anlam olarak ikiye ayrılabilir. Kinayede kullanılan lâfza veya lâfzın ilk/temel anlamına meknî-bih (kendisiyle gizlenen, kendisiyle kinaye yapılan) veya lâzım, lâfızla kastedilen anlama da meknî-anh (maksat, maksûd) veya melzûm denilmiştir.

 Kinayede aslolan, cümlede geçen unsur (meknî bih) geçmeyen unsur (meknî anh) olarak anılmış

Meselâ, “  Ahmet Efendi kolu uzun;  yastığı geniş  adamdı ” ifadesindeki asıl anlamlara bakarsak    Ahmet Efendi’nin uzun kollu olması da mümkündür  fakat murat edilen mana  Ahmet Efendi’nin etkili tanıdığı tanıdığı çok, pek çok işi halleden  şeklindeki manasıdır.  Yastığının geniş olması ibaresindeki asıl anlam Ahmet Efendi’nin yastığının geniş büyükçe olması yani meknî bih, ama murat edilen manasının ise çok misafirinin gelip gitmesi yani meknî anh tır.

İLGİLİ BAŞLIKLARIMIZ VE LİNKLERİ

KAYNAKÇA

[1] , Doç.Dr. Menderes COŞKUN, Kinayenin Belâgat Kitaplarındaki Seyri ve Onu Yeniden Anlama ve Sunma Denemesi, https://bilig.yesevi.edu.tr/yonetim/icerik/makaleler/2810-





EsaAdmin / Erkek / 8/24/2016