Hadidi Tevarihi Ali Osman

 

Hadîdî Tevarih-i  âl-i Osman

 

1.Bayezid, Yavuz Sultan Selim  ve Kanûnî Sultan Süleyman’ın ilk yıllarında yaşamıştır. Eseri 6646 beyitten oluşan manzum bir “Tevârîh-i Âl-i ‘Osmân”dır. [1]

Hadidi kendi hayatı hakkında eserinde bazı bilgiler vermiş ayrıca tezkire yazarları ve çağdaşları da onun hayatı hakkında bazı bilgiler  aktarmışlardır. Kendisi Fereciklidir. [2]Ataları Gelibolu’ya geçerek Çimbi, ve Ferecik’i alan Rumeli fatihleri arasındadır. Şuara tezkirecileri de onun Ferecikli olduğunu yazar. Fercik Selanik yakınlarında ve bugünkü Yunanistan sınırları içindedir. Babasının  veya kendisinin demirci olmasından dolayı Hadidi mahlasını kullanmıştır.

Günümüze ulaşan tek eseri ise  manzum olarak yazdığı Tevarih –i Ali Osmandır.  Topkapı sarayındaki bir mecmuada bazı kısa şiirleri de mevcuttur. [3] Edirneli Nazmi’nin bildirdiğine göre Hadidi 207 şiir yazmıştır. II. Bayezıd’ın devrindeki şairlerin  listesini sunan bir İn’am defterinde Hadidi  devrin şairleri arasında gösterilmiştir. [4]

Eserde Osmanlı Devleti’nin kuruluşundan 1523’e kadar gelen olaylar anlatılır. Eser üzerine 1986’da Necdet Öztürk tarafından İstanbul’da bir doktora tezi hazırlanmış, daha sonra bu tez 1992 yılında Marmara Üniversitesi Yayınları tarafından basılmıştır. [5]

Eserin bilinen yedi nüshası vardır. Necdet Öztürk, Hadidid’nin Tevarih-i Ali Osman adlı eserini hazırlarken bu yedi nüshayı da incelemiş, metinlerin mukayesesini yapmış, yazma nüshalarındaki bilgileri karşılaştırarak  Hadidi’nin eserini günümüz Türkçesine  çevirerek yayınlamıştır. Necdet Öztürk’ün yazımda esas aldığı nüsha ise Tercüman Gazetesi kütüphanesinde bulunan yazma nüsha olmuş, Necdet  ÖZTÜRK bu nüshayı esas alarak eserini hazırlamıştır. Tercüman Gazetesindeki eksik olan baş kısmını ise Veliyüddin Efendi nüshasından tamamlamıştır. [6]

Hadidid eserinde kaynak olarak Âşıkpaşazade’nin isminden söz etmiş diğer kaynaklarından bahsetmemiş, ancak meçhul kaynaklara da atıfta bulunmuştur. Hadidi’ hakkında   Hoca Sadettin Efendi ’nin küçümser sözler kullanması Hadidi ve eseri hakkında çalışmalar yapılmasına engel teşkil etmiştir. Buna rağmen eser. Osmanlıların Gelibolu’ya geçişleri ile ilgili olarak özgün bilgiler vermektedir.

Eser, II. Bayezid,  Yavuz Sultan Selim  ve  Kanûnî Sultan Süleyman’nin ilk yıllarını yaşayan ve şahidi olduğu olayları birinci elden aktaran Hadidi’nin o devirler hakkında verdiği bilgiler de birinci elden aktarılmış değerli bilgilerdir.

 

TEVARİH İ AL- İ OSMAN

 

Eser geleneksel   tarih yazma geleneğine uygun olarak tevhid, münacat ve naat ile başlar. Sebebi i telif bölümünden sonra Kanuni’ye medihiye ile devam eder. Ama anlaşıldığı kadarı ile eserini Kanuni’ye takdim etme fırsatını bulamamıştır. [7]

Eser Osmanlıların kurucusu sayılan Süleyman Şah ile başlamakta, Pargalı İbrahim Paşa’nın sedarete geldiği yıla kadarki Osmanlı tarihini manzum olarak anlatmaktadır.

Bayezıd Devrini hem duyumlarından hem de Aşıkpaşazade’nin eserinden almış Yavuz ve Kanuni devrine daiar bilgileri ise duydukları şahit oldukları veya şifahen aldığı bilgilerden toparlayarak yazmıştır. İsimlerini zikretmese de kendisinden önce yazılmış tarihçilerin  eserlerinin pek çoğundan faydalandığı  Necdet Öztürk tarafından tespit edilmiştir.  Kaynaklardaki bilgileri olduğu gibi nakletmemiş olma ihtimali zayıf olan alıntılar üzerinde mukayeseler yapmayı tercih etmiştir.

 

İlgi duyduğunuz esere ve linke tıkladığınızda ilgili sayfaya gideceksiniz.

Sitemizdeki Tevarihler Gazanameler Gazavatnameler Zafername ve Selimnameler 

  1. Nişancı Ahmet Feridun Bey Kanunnâme ve Miftâh-ı Cennet
  2. Tursun Bey Tarihi-i Ebu’l Feth-Sultan Mehmet Han,
  3. Tevârîh-i Âl-i Osmân ( Behişti Târîhi ) Behişti Ahmet SinanÇelebi
  4. Âşıkpaşazade Hayatı ve Tevarih-i Ali Osman
  5. Dâstân ve Tevârîh-i Mülûk-i Âl-i Osman- Bu tevârîhi çün eyledüm
  6. Dâstân ve Tevârîh-i Mülûk-i Âl-i Osman'dan
  7. Hadîdî Tevarih-i âl-i Osman
  8. İlk Osmanlı Tarih Eserleri Yahşi Fakih Ahmedi Saray Takvimleri Ve Anonim Tevarih-I Ali Osmanlar
  9. Kemalpaşazade ( İbn-i Kemal) TEVARİH- İ AL'İ OSMAN
  10. Lütfi Paşa Tevarih-i Al’i Osman Ve Asafname
  11. Matrâkçı Nasûh Mecmâu't-Tevârîh
  12. Oruç Bey Tarihi Tevarih’i Ali Osman
  13. Ramazan-zade Nişancı Mehmed Paşa Tevarih i Ali Osman
  14. Ruhi Tarihi- Tevârîh-i Âl-i Osmân
  15. Rüstem Paşa (1500-1561) Tevarih-i âl-i Osman
  16. Seyyid Lokman Aşuri ZÜBDET ÜT TEVARİH
  17. Şükrullah (1388-1464) Behçetü’t-tevarih,

 

KAYNAKÇA

 

[1] Dr. Hasan Almaz, Behcetü't Tevârîh (inceleme), Sf. 24,27, 1. Baskı, Kasım 2010, İstanbul, Semerkand Basın Yayın Dağıtım

[2] Necdet Öztürk, Hadidi Tevarih-i Ali Osman( 1299-1523) Marmara Üniversitesi Yayınları, Edeb Fak. Basımevi, 1991 shf. 11-35

[3] Necdet Öztürk, Hadidi Tevarih-i Ali Osman( 1299-1523) Marmara Üniversitesi Yayınları, Edeb Fak. Basımevi, 1991 shf. 11-35

[4] Necdet Öztürk, Hadidi Tevarih-i Ali Osman( 1299-1523) Marmara Üniversitesi Yayınları, Edeb Fak. Basımevi, 1991 shf. 11-35

[5] BAŞLICA OSMANLI TARİHÇİLERİ VE ESERLERİ 16. YÜZYIL, https://edebiyatvesanatakademisi.com/Arama.aspx?id=33000

[6] Necdet Öztürk, Hadidi Tevarih-i Ali Osman( 1299-1523) Marmara Üniversitesi Yayınları, Edeb Fak. Basımevi, 1991 shf. 11-35

[7] Necdet Öztürk, Hadidi Tevarih-i Ali Osman( 1299-1523) Marmara Üniversitesi Yayınları, Edeb Fak. Basımevi, 1991 shf. 11-35



KAYNAKÇA / İLGİLİ LİNKLER
1 Kaşifi Gazaname i Rum
2 Tevarihi Ali Osman Behişti Tarihi Behişti Ahmet Sinan Çelebi
3 Osmanlı Tarihçileri ve Tarih Konulu Eserleri
4 Tursun Bey Tarihi i Ebu'l Feth Sultan Mehmet Han
5 Osmanlı Tarihçileri Eserleri 14 ve 15.. Asır
6 Osmanlı Tarihçileri ve Eserleri 16. yüzyıl
7 Zafernamei Hazreti Sultan Murad Han Rahimizade İbrahim Çavuş
8 Rüstem Paşa Tevarih-i Al-i Osman
9 Lütfi Paşa Tevarih i Al'i Osman Asafname
10 İbrahim Peçevi Hayatı ve Peçevi Tarihi





Şahamettin KuzucularAdmin / Erkek / 1/20/2016