Nasihât-nâme Nedir ve Nasihatname Türleri

 

 

 Nasihât-nâme  Nedir ve Nasihatname Türleri  

 

Osmanlıca yazılışı: نصيحتنامه

 

Nasihatname Arapça “nasaha” kökünden türemiş “öğüt” mânâsına gelen “nasihat” ile Farsça “mektup, kitap, ferman” anlamlarına gelen “nâme”nin birleşmesi sonucu oluşmuş  bir kelimedir.[1]

 

Bu manadan hareketle nasihatnameler, dini, felsefi, ahlaki, mesleki, tasavvufi, adab-ı muaşeret, sosyal hayat, devlet yönetimi vb konularda yazılmış öğüt, tavsiye, uyarma, öğretme konulu eserlerin genel adıdır.

Nasihatnameleri  konu ve amaçları yönlerinden pek çok türe ayırmak mümkün olsa bile başlıca nasihatnamelerin dini, ahlaki, siyasi ve sosyal yaşamla ilgili oldukları gözükür. Bu açıdan bakılınca dünya edebiyatındaki ilk nasihatname örneği olan  Pehlevîce dili yazılmış   Pancentantra ( bkz Beydaba Vıshnu Şarman Kelile ve Dimne Pancentantra ve Fabl) kitabının  prenslere ahlaki kaideleri öğretmek, devlet yönetimi konularında öğütler ve dersler vermek amaçlı yazıldığı gözükür. Sonraki dönemlerde ise nasihatnamelerin  dini, siyasi, mesleki,  sosyal hayat, adab-ı muaşeret gibi pek çok kola, dala , konuya  yayıldığı görülür.

Örneğin  Pancentantra kitabının  sonraki dönemlerde yazılan nüshalarından  olan Beydaba’nın yazdığı ve  İbnü’l-Mukaffa‘ tarafından  da Arapça’yaçevrilen  Kellie Dimne hem dini, hem ahlaki hem de siyasi öğütler içeren bir kitaptır.   (Beydaba ve Kellie Dimne Hakkında Bilgiler ve Fabl Örnekleri)
Yusuf Has Hacip’in Kutadgu bilik adlı eseri  ( bkz kutadgu-bilig-yusuf-has-hacib/1101) Türk-İslam devletinin temel felsefesini öğretmeyi amaçlayan siyasetname şeklindeki bir nasihatname olmaktadır.[2]
Âlî Mustafa Efendi’nin Mevâidü’n-nefâis fî kavâidi’l-mecâlis kitabı ise eski dönemlerde âdâb-ı muâşeret konulu bir nasihatnamedir.

 Lutfî Paşa’nın Âsafnâme’si gibi eserler ise devletin çözülmesine neden olan konuların tespiti ve sorunların giderilmesi yönünde yazılmış bir öğüt kitabıdır.

 Ahmed Eflâkî’nin Menâḳıbü’l-ʿârifîn’i gibi [3] eserlere tarikat ehillerine tarikat ile ilgili öğütler ve nasihatler için yazılmıştır.

Hezarfen Hüseyin Efendi’nin Telhîsü’l-beyân’ı gibi  eserlerde ise telhis veya lâyihalar ise askerî ve politik tehlikeleri bertaraf etmeye yönelik nasihatler verilmiştir. [4]

Sâfî Mustafa Efendi’nin Gülşen-i Pend  adlı mesnevisi  ise meslek ahlakıyla ilgili öğütler içeren bir eserdir.

Yûsuf Has Hâcib’in Kutadgu Bilig adlı eserinden başlayarak Türk  Edebiyatında  çok sayıda nasihatname yazılmıştır. (   Bkz turk-edebiyatinda-nasihatnameler/1838 )

Yûsuf Has Hâcib’in Kutadgu Bilig’i, Nizâmülmülk’ün Siyasetnâme’si, Yunus Emre’nin Risâletü’n-nushiyye,  Ahmed Fakih’in Çarhnâme, Aydınlı Mürîdî’nin Pend-i Ricâl  bunların ilkleri olmaktadır. [5]

Nasihatnâmeler mesnevi ve küçük manzumeler, terkib i bendi terci-i bend , musammat ve kasideler şeklinde yazılabilir. Mensur yazılmış nasihatnamelerin pek çoğu, siyasetname, sosyal hayat ile öğütler konulu olmaktadır.

KAYNAKÇA

 





EsaAdmin / Erkek / 8/24/2016