Çatik Nedir Uygur Vaaz Kitapları



 ÇATİKLER

Uygur Edebiyatı  ürünlerindendir.

Çatikler Budizmin kutsal vaaz kitapları olan Sutraların içinde geçen masalsı hikayelerdir. Sûtralar, Tarihte yaşaamış olan Burkan'ın  veya diğer Burkanların verdikleri vaazları bir araya toplamış olan eserlerdir.

Sûtralarda  Burkan bir vaaz anlatırken rahiplerden  veya müritlerden birisi Burkan’a bir soru sorar.  Burkan ise bu soruya cevap verirken  hikâye tarzında  masalsı bir olay anlatır.  Burkan’ın vaaz arasında anlattığı bu hikâyelere  çatik denir.  Bu nedenlerle Uygur Edebiyatı Çatikler dolayısı ile Burkancı  dini hikâyeler açısından oldukça zengin bir külliyata sahiptir.   ", "Çaştanı Beg", "Maymunlar Begi", "Dantıpalı Beg" ve "Mukaddes Tavşan"   gibi çatiklerin yanısıra  Alman Türkolog Müller  ve A. Von Gabain  birçok çatiki Almancaya çevirmiş, S. Himran’da Alamnca’dan Türkçeye tercüme etmiştir. 

Sudurlar içinde yer alan ve Uygurların çatik dediği jâtaka  adlarındaki dini hikâyeler genel olarak Burkan’ın önceki hayatlarına dair hikâyeler şeklindedir.  Bu hikâyeler Budha’nın öğretilerinin ana düşüncelerini bir vakaya dayandırarak anlatan dini hikâyelerdir.

Çatiklerin  Uygur dil ve edebiyat metinleri arasında özel bir yeri vardır. Bu hikâyeler  Türk Edebiyatının yazıya geçirilmiş ilk hikâyeleri olmak özelliğini de taşırlar.   Bu hikâyelerin diğer bir özelliği ise masalsı özelliklerinin daha fazla olmasıdır.   Esasında Sudurların içerisinde anlatılan hikâyeler olmakla beraber, müstakil olarak yazılmış çatikler de vardır. 

Çatiklerde Burkanların  çeşitli hayatlarını, diğer canlılar için Burkanların kendilerini feda etmelerini,  kendi canların feda ederek diğer canlıları nasıl kurtardıklarını vb  anlatır.  Bu hikayelerde , olağanüstü olayların pek çoğu, Budha’nın geyik, ceylan, şehzade vb kılıklarında   ölüp   yeniden  doğması ve ölmesi ile ilgili  unsurlar öne çıkmaktadır.

Çatikler  Buda'nın hayatlarından herhangi birini anlatır.  Uygurların zamanında Çatiklerin bazen mûsikî refakatinde piyes gibi temsil edildikleri tahmin edil­mektedir.  

Edgü Ögli Tigin İle Ayıg Ögli Tigin  Hikâyesi adıyla meşhur olan Edgü Ögli Tigin İle Ayıg Ögli Tigin (İyi düşünceli Şehzade ile Kötü Düşünceli Şehzade) en tanınmış çatiklerden biridir. Bin Buda mabetlerinde bulunan bu eserde, iyi bir şehzadenin bütün canlılara yardım etmek ve canlıların birbirlerini öldürmelerine engel olmak üzere çok değerli bir mücevheri ele geçirmek için çıktığı maceralı yolculuk anlatılır.

Altun Yaruk içinde bazı çatikler de vardır. Bunların en meşhurlarından biri Şehzade ile Aç Pars Hikâyesi’dir. Çatikte, açlıktan ölmek üzere olan bir parsı kurtarmak isteyen fedekar şehzade anlatılır. Parsın ölmemesi için şehzade kendisini ona yem eder.  Bu şehzade de  dünyaya şehzade olarak gelmiş Burkandır.

Dantipali Beğ hikâyesinde ise diğer geyikleri kurtarmak için kendini avcılara sunan  bir geyik anlatılmaktadır.  Bu geyik  ve hayatı da  Burkan’ın önceki hayatlarından biridir.. Çaştani Bey Hikâyesi  hikâyesinde Çaştani Bey ’in ülkesinde yaşayan insanlara hastalık ve belalar getiren şeytanlarla mücadelesi anlatılır. Toharca’dan Türkçe’ye çevrilmiştir. Toharca’dan çevrilen başka bir eser de Maytrisimit’tir. Eserde, Maitreya Burkan’ın menkıbevî hayatı anlatılır. Maitreya, Müslümanların mehdisi gibi, istikbalde gökten yere inip insanları Nirvana’ya ulaştıracak olan bir Burkan’dır. Ülüş adı verilen bölümlerden meydana gelmiştir ve dramatik özelliği ile dikkat çeker

İLGİLİ SAYFALARIMIZ VE LİNKLERİ





Şahamettin KuzucularAdmin / Erkek / 1/20/2016