Kaşifi Gazaname i Rum

 

 

Kâşifi Gaza-name-i Rum

 

Gazavatname veya diğer kullanımıyla gazaname, Türk edebiyatında ordunun akınlarını, savaşlarını, kahramanlıklarını ve zaferlerini, düz yazı ya da şiir biçiminde anlatan  bir yazı türüdür. [1]Bu yazı türünün ilk örneklerine edebiyatımızda 15. Yy da başlanmıştır. Kâşifi’nin yazmış olduğu Gazaname’i Rtum adlı Gaza-name  edebiyatımızda yazılmış ilk gaza-namelerdendir.

 

“Gaza-name’-i Rum”  Fatih Sultan Mehmet  ‘in saray şehnamecisi Kâşifi tarafından yazılan ve padişaha sunulan en eski gazavat-name örneklerindendir.[2] Bilinen nüshası 1053 beyittir ve  İstanbul Ünv. Ktp. Farsça Yazmalar no: 1388 de kayıtlıdır. Eserin bu  nüshasının da eksik olduğu anlaşılmaktadır. [3] Eser dönemin diğer kaynaklarında yer almayan ciddi bilgiler içerdiği için Fatih zamanına kadar gelen olayları anlatan en mühim kaynaklardan birisi olmaktadır. Eser, Veliyüddinoğlu Ahmed Paşa’nın (Bursalı)teşvikiyle 1456′da kaleme alınmıştır. [4]

 

Kâşifi tarafından yazılan bu eser II. Mehmed’e takdim edilmiştir.  Eser, II. Murad döneminde yazılmış en eski ve en önemli vakayinameler arasında yer alır. Kâşifi, İran  asıllı bir şairdir.   Fatih Sultan Mehmed zamanında İstanbul’a gelmiş, Varna ve II. Kosova savaşlarını  bu savaşa katılan tanıklarından dinleyerek aktarmıştır.[5] Eserin kaynakları genellikle sözlü kaynaklardır. Kâşifî, bazen sözlü kaynaklarından isim vererek bahsederken, bazan da “faziletli bir zat” şeklinde nakilde bulunur.

 

Kâşifi Türk asıllı olmadığı, İstanbul’a geldikten sonra bu eserini yazmaya başladığı, olayları tam olarak algılayamadığı için  savaşlara karışanlardan dinleyerek yazdığı bu eserinde hadiseler arasında bir takım  “izahat ve tehir hataları yapmış, hatta Varna ve II. Kosova  savaşlarını birbirine karıştırarak anlatmıştır.”[6]

 

Farsça olarak kaleme alınan eser, Sultan II. Murad’ın tahttan çekilerek yerine oğlu II. Mehmed’i geçirmesiyle başlar ve Varna Savaşı’nın ayrıntılı bir biçimde tasvir edilmesinden sonra, Sultan II. Murad’ın tekrar tahta davet edilmesi ve akabinde meydana gelen olaylarla devam eder. Eserin en önemli özelliği; diğer tarih kaynaklarında Sultan II. Murad’ın ikinci kez tahta geçişi müstakil bir padişahlık gibi ele alınırken, Kâşifi’nin diğer kaynaklarda rastlanmadık bir biçimde II. Mehmed’in saltanatını hala devam eder gibi göstermesidir. Eserde Fatih’in asla tahttan inmediği, II. Murad’ın başkumandan olarak çağırıldığı ima olunmaktadır. Bu bilgilerin doğru olmadığı bilindiği halde Kâşifi’nin  II. Mehmed’e  sempatik görünmek için böyle davrandığında kuşku yoktur.

 

Eserin günümüze ulaşan yegane nüshası, İstanbul Üniversitesi Kütüphanesi, Farsça Yazmalar, nr.: 1388′de kayıtlıdır .  Eserin 1948 yılında  yapılmış bir baskısı vardır. Gazaname-i Rum, Yazar, Kaşifi Yayıncı, Çaphane-i Encümen-i Tarih-i Türk, 1948Eser üzerinde 2005 yılında Afganistan Asıllı  M. Esmail’in doktora tezi hazırlamıştır.

 

Dönemin ateşli silahları hakkında da önemli bilgiler içeren manzum eser, M. ESMAİL  eseri Türkçe nesre çevirmiş ve üzerinde bazı tahliller yapılmıştır.

 

 Sitemizdeki Tevarihler Gazanameler Gazavatnameler Zafername ve Selimnameler 

  1. Kalkandelenli Sücûdî ve Selimnâme'si
  2. Keşfî Mehmed Çelebi Selimname
  3. Kılıççızâde İshak Çelebi Selimnâme (İshaknâme)
  4. Nişancı Celalzade Mustafa Çelebi Tabakatü’l-Memalik, Selimname ve Diğer Eserleri
  5. Sa’d b. Abdülmute’al ve Selimnamesi
  6. SELİMNAME Koca Nişancı Celalzade Mustafa Çelebi
  7. Gazavâtnâme Çeşitleri ve Eserleri
  8. Gazavâtname ve Türleri
  9. Selatin-name Dasitan-ı Ali Osman ( Kemal )
  10. 14-15. Yy. Osmanlı Tarihçileri ve Eserleri
  11. Başlıca Osmanlı Tarihçileri ve Eserleri 16. yüzyıl
  12. Başlıca Osmanlı Tarihçileri ve Eserleri 17-18-19 yy
  13. Dâstân ve Tevârîh-i Mülûk-i Âl-i Osman'dan
  14. Osmanlı Tarihçileri ve Tarih Konulu Eserleri
  15. Şehinşahname ve Minyatürleri Seyyid Lokman ve Nakkaş Osman
  16. Câm-ı Cem- Ayîn Hasan bin Mahmûd el-Bayâtî
  17. Şehnâme-i Âl-i Osmân ve Minyatürleri


KAYNAKÇA

 

[1] Akbulut, Uğur (2007). “Kuruluş Dönemi Osmanlı Tarihçiliği ve Tarih Yazma Gerekçeleri”. Atatürk Üniversitesi Kâzım Karabekir Eğitim Fakültesi Dergisi (15. sayı): sf. 359. ISSN 1302-3241

[2] OSMANLI TARİHÇİLERİ ESERLERİ ( 14. 15. ASIR ) https://edebiyatvesanatakademisi.com/Arama.aspx?id=33055

[3] Gürol PEHLİVAN, VARNA SAVAŞI VE BİR TARİH KAYNAĞI OLARAK GAZÂVATNÂMELER, https://www.turkishstudies.net/Makaleler/21

[4] https://tr.wikipedia.org/wiki/Ka%C5%9Fifi

[5] M. İbrahim M. Esmail, Kâşifî’nin Gazânâme-i Rûm Adlı Farsça Eseri ve Türkçe’yeTercüme ve Tahlili, Mimar Sinan Ü. Sos. Bil. Ens. Ortaçağ Tarihi Anabilim Dalı,İstanbul 200

[6] Gürol PEHLİVAN, VARNA SAVAŞI VE BİR TARİH KAYNAĞI OLARAK GAZÂVATNÂMELER, https://www.turkishstudies.net/Makaleler/21



KAYNAKÇA / İLGİLİ LİNKLER
1 Fatih Sultan Mehmet ve Anekdotları
2 Fatih Sultan Mehmet Avni Divanı ve Edebi Kişİliği
3 II. Bayezid Adli Divanı ve Şiirlerinden Seçmeler
4 Tevarihi Ali Osman Behişti Tarihi Behişti Ahmet Sinan Çelebi
5 Şair Muradi II. Murad-Şairliği Şiirleri
6 Şeyh Bedrettin Hayatı İsyanı ve Fikirleri
7 Şeyh Bedrettin'in Fikirleri T. Münzer Hegel ve Reform Hareketlerine Tesirleri
8 Tursun Bey Tarihi i Ebu'l Feth Sultan Mehmet Han
9 Osmanlı Tarihçileri ve Tarih Konulu Eserleri
10 Osmanlı Tarihçileri Eserleri 14 ve 15.. Asır





Şahamettin KuzucularAdmin / Erkek / 1/20/2016