Karagöz Oyunu Bölümleri Tipleri Gereçleri Tüm Özellikleri

 

 

Karagöz, en çok bilinen gölge tiyatromuzdur.

 

Bu oyuna gölge tiyatrosu da denir. Bu oyunun Çinlilerden tarafından bulunduğu,  Uygurlara daha sonra da Osmanlılara kadar geldiği yönünde görüşler vardır. Perde oyununun Memluklarda çok yaygın olduğu, Memluklardan da Osmanlılara geçtiğine dair görüşler de bulunur.  

 

Karagöz Nasıl Oynatılır

 

Bu oyun beyaz bir perdenin arkasında yakılan mum veya kandilin ışığında, meddah veya hayalci veya hayalbâz denilen oynatıcının çubukların üzerine tutturduğu mukavva veya deriden yapılmış, şekillerin oynatılması ve aynı hayalcinin her tiplemeye ayrı konuşma biçimleri ve aksanlarla seslendirmesi esasına dayanır. 

 

Karagöz oyunu karanlık bir ortamda seyirciye göre arkası aydınlatılmış bir beyaz perdede oynatılır. Karagöz oynatıcısı ( hayalbaz ) seyirciye görünmeyecek şekilde perdenin arkasındadır.  Seyircilerin izlediği arka tarafı ışıklandırılmış bu perdeye ayna denir.  Perdenin arkasında peş tahtası veya destgâh adı verilen bir raf bulunur. Bu rafın üzerinde ise perdeyi aydınlatan kandil, mum, idare veya gaz lambası gibi şema denilen perdeyi aydınlatan alet bulunur.

 

Hayalbaz’ın ( Karagöz oynatıcısı) önünde önceden hazırlanmış arkalarına da rahatça tutulup oynatılabilecek şekilde uzun çubuklar takılmış oyun karakterlerinin şekilleri bulunur. Bu karakterler çeşitli renklerle bezenmiş karikatürler gibidir. Deve derisinden yapılmış bu karakterler Osmanlı devrine ait kıyafet, şapka, giysileri, serpuş, takı, kuşak vb ile kendi sınıflarını, memuriyetlerini cinsiyetlerini vb karakterize edecek şekilde yapılmışlardır.

 

Tek bir hayalci oyundaki her bir tipi ayrı ayrı oynattığı gibi farklı ses tonları ve aksanlarla canlandırır.  Yani hayalci, hem Karagöz, hem Hacivat, hem Zenne, , Hem Arnavut, hem Acem, hem Beberuhi vb ye ses olmaktadır.  Gerektiği zamanlarda ş arkı, türkü okuyup, tef çalarak Hayalbaz’a yardım eden kişiye ise yardak denir.  Yardak oyunca türkü ve şarkıları söyleyen kişidir. Hayalbazın diğer yardımcıları ise çırak, dayrezen, sandıkkâr'dır. [1]Deyrazen ise tef çalan[2] görevli olmaktadır.

 

Karagöz oyunlarında değişmeyen bir yapı özelliği vardır.  

 

Karagöz Oyunun Bölümleri

 

Karagöz oyunları: Mukaddime (giriş), Muhavere, fasıl, hitame, bitiş bölümlerinden oluşur

 

  1. Giriş ( Mukaddime )

İlk önce göstermelik adı verilen süslü bir görüntü perdeye aksettirilir. Bu bir gemi, perde, ağaç, çiçek vb olabilir. Daha sonra nâreke zırıltısı denilen bir düdük sesi duyulur. Göstermelik perdeden ayrılırken perdeye müzik eşliğinde bir semai okuyarak Hacivat gelir. Semai faslı bitince Hacivat “ Hay Hak!” diye seslenerek bir perde gazeli okumaya başlar. Dua da ettikten sonra Karagöz’ü çağırır. Karagöz gürültüden sinirlenmiş bir şekilde gelerek Hacivat ile kavga eder.

 

  1. Muhavere ( Konuşma )

Bu bölümde Hacivat ile Karagöz arasında bir konuşma geçer. Bu konuşmalar fasıl bölümünde aktarılacak olan asıl konu ile de alakadar değildir. Bu perde de Karagöz’ün çıkması ile kapanır.

 

  1. Fasıl ( Asıl Bölüm )

 

Fasıl, oyunun asıl bölümüdür. Bu bölümde oyunun konusuna göre kadro hayli zenginleşir. Osmanlı devrinde konumlarını, mesleklerini,  cinsiyetlerin,  milliyetlerini ve mesleklerini,  giysi ve aksesuarları ile sembolize eden tiplerin geçit resmi gibi olur. Konuya dâhil olan tiplemeler durumlarını belli eden aksan, şive ve jargonları ile konu içerisindeki rollerini ortaya koyarlar. Oyunu oynatan hayalbazın asıl ustalığı da burada belli olur. Çünkü perdeye gelen her karaktere göre, ağız, şive, aksan ve ses değişikliği yapmak zorundadır. Kahramanların cinsiyetlerine,  çocuk, genç ve ihtiyar oluşlarına göre ses çıkaran hayalbaz;  oyuncuların Acem,  Laz, Arap, azınlık vb oluşlarına göre de aksan, ağız, şive ve söyleyiş özelliğini uygulamak zorundadır.

 

Fasıl bölümünde yer alan olayları Karagöz ve Hacivat yönlendirir. Alaylı Karagöz’ün cehaleti ve yanlış anlamları, mektepli Hacivat’ın çabaları ile gelişen olaylar düğümleniverince ortaya Tuzsuz Deli Bekir, Külhanbeyi, Efe, Sarhoş gibi bir tip çıkarak fasıl bölümü sonlanır.  

 

  1. Bitiş

Bu bölümde sadece Hacivat ile Karagöz vardır. Aralarındaki konuşma kavgaya dönüşür ve Kargöz Hacivat’ı döver. Hacivat ise “ Yıktın perdeyi eyledin viran. Varıp sahibine haber vereyim heman “ der ve perdeyi terk eder. Karagöz de “ Süri lisan ettik ise affola!” diyerek ayrılır.

.

Kargöz oyunundaki başkarakterler Karagöz ve Hacivat’tır Bu ikilinin dışında ise her biri bir meslek gurubunu, zümreyi, milliyeti, cinsiyeti vb temsil eden pek çok tipleme vardır. Bu tiplemelerin bazıları şunlardır: Zenne ( kadın) , Tiryaki (Laf ebesi), Laz (kayıkçı, kalaycı), Efe (zorba), Kayserili (pastırmacı), Acem (zengin tüccar), Matiz (sarhoş), Arap (köle), Beberuhi ( Çocuk) , Tuzsuz Deli Bekir Bu tiplerin bazıları Ortaoyunu, Meddah ve kukla tiyatrosunda da karşımıza çıkar.[3]

 

Oyun hazırcevap, zeki, kavgacı ve kurnaz,  cahil halkı  ( alaylıyı )  sembolize eden Karagöz ile medreseliyi temsil eden Hacivat ile çatışmaları üzerine kurulmuştur. Bu çatışmalar,  her iki karakterin temsil ettikleri sosyal hayat, söylem ve görüş anlayışlarının komedi şeklinde yansıtılması esasına dayanır.  

 

 

İLGİLİ BAŞLIKLARIMIZ VE LİNKLERİ

 

 

KAYNAKÇA

[1] Hakan POYRAZ,, https://www.edebiyatvesanatakademisi.com/anonim-edebiyat-mizah-hiciv/karagoz-ile-hacivat-tarihi-ozellikleri-tipleri-ve-ornek-oyun-283.aspx

[2]Def çalana verilen ad. Tef çalıcılara verilen özel ad. https://kelimeler.gen.tr/dayrezen-nedir-ne-demek-82807

[3] HAYAL PERDESİ NEDİR ZILL-İ HAYAL: KARAGÖZ, https://edebiyatvesanatakademisi.com/Arama.aspx?id=35483



KAYNAKÇA / İLGİLİ LİNKLER
1 Hayal Perdesi Nedir Zıll-i Hayal: Karagöz
2 Karagöz Ve Hacivat  (Ayağı kırık Hacivat)
3 Karagöz Boy Boy - Lezgi
4 Halk Tiyatrolarımız ve Türleri ( İçerik Boş )
5 KÖY SEYİRLİK OYUNLARI VE ÖZELLİKLERİ
6 Ortaoyunu Tüm Yönleri ve Özellikleri
7 Meddah Oyunu Örnekleri
8 Kukla Kuklacı ve Geleneksel Kukla Tiyatromuz
9 Fasıl Nedir Edebiyatta ve Halk Tiyatrolarımızda Fasıl
10 Perde Nedir Tiyatro Oyunlarında Perde





EsaAdmin / Erkek / 8/24/2016