Cevher ( Cevahir ) Nedir

 

Cevher  ( Cevahir )

 

Osmanlıca yazılışı Cevâhir:  جواهر

Cevher : جوهر.

 

Cevher: Bir şeyin özü, maya, gevher, değerli süs taşı, mücevher anlamlarına gelir.  Divan şairleri cevher kelimesini “ Hz. Muhammed’in ravzalarındaki tozları “ olarak da anlamışlar, mücevher,  kıymetli öz, değerli maden anlamlarında kullanmışlar, mecazi manalar da yüklemişlerdir.  Cevahir cevherin çoğuludur ve cevahir olarak kullanıldığında kıymetli değerli taşlar, mücevherler  manasında kullanılmış olur.

 

Cevâhir-Zulumât :

Zulumât, âb-ı hayâtın (ölümsüzlük suyu) bulunduğu Karanlıklar ülkesidir. Cevher, öz, maya anlamı ile “ Tasavvuf ve felsefede kendi kendine var olan, gerçekleşmesi için başka bir şeye ihtiyaç duymayan şey”  manasında kullanılmıştır. [1]

 

Cevher kelimesi halk ve çağdaş şiirimizde de  sık sık karşımıza çıkar. Halk ve çağdaş şiirimizde de  divan şiirindeki kullanımlarına uygun şekilde kullanılmıştır. Cevher kelimesi  tekil  haliyle kullanıldığında  gerçek, mecazi ve tasavvufi  olarak  A. Talat Onay’ın tespitleriyle  şu manalarda kullanılmıştır.

 

  1.          a) Değerli Mücevher: Elmas yakup, la’l, zümrüd, yakut manasında

 

Böyle cehver var elimde neyleyim dünyayı ben

Başına çalsın felek ayine-yi İskenderi                    Nefi.

 

Perişanım bugün cânâ perişan olmayan bilmez.

Cevahir kadrini cevher fürûşan olmayan bilmez.     Alvarlı Muhammed Lütfi Efendi   

 

 

  1.          b) Kabiliyet, yetenek,  iyi meleke, istidad anlamında

 

Şahsın istidadı lütf-i peykerinden bellidir.

Kimya-yı kabiliyet cevherinden bellidir               Naili

 

  1. c)       Asıl, asalet, maya, insaniyetlik ve kıymetli öz manasında 

 

Canımın  cevheri ol  la’li şeker – bara feda

Ömrümün hasılı ol şive-i reftara feda              Fuzuli [2]

 

Levh-i sîmin üstine me'ânî cevherin

Zâtiyâ kilk-i cevâhir-bâruna kıymet mi var.     Zâti

 

Zuhûr-i cevher-i ferd-i vücûdıdur bi'z-zât.

Bedâyi'-i 'araz-i mümkinâtdan maksûd.           ARPAEMÎNİ-ZÂDE MUSTAFA SÂMÎ

 

Her zerre- haki vatanın  cevheri candır

Her cevheri can zerre-i hakinde nihandır.   Hilmi  

 

 

KAYNAKÇA

 

[1] Âdem KÖPÜR, ESKİ EDEBİYAT VE KÜLTÜRÜMÜZDE BİRBİRİNİ ÇAĞRIŞTIRAN BAZI KELİMELER, Sosyal Bilimler Dergisi Cilt:9, Sayı:2, Ekim 2011

[2] A. Talat Onat, Edebiyatımızda Mazmunlar,  MEB, İst. 1996- shf 157

 



KAYNAKÇA / İLGİLİ LİNKLER
1 Mercan Nedir ve Şiirlerimizde Mercan