Allah ve Allah Yek Mazmunları



ALLAH

Allah kelimesi divan şiirimizde en sık geçen kelimelerden biri olmuş, tekbir  ve  hayret amaçları, nida,  istifham, ihamlar, sihr-i haleller, tevriyeler ve tecahül-ü  arifaneler  ve diğer söz sanatları ile Allah ve Allah’ın diğer 99 adını  şiirlerinde  çok sık kullanmışlardır. [1]

Allah divan şiirinde en sık görülen  kelimelerin başındadır.

Görüp yüzünü cümle melekler dedi Allah!
Bu hüsn işidir şah güzeller güzelidir.       Necati

Allah  nedir deyince  gafil
Allah! Deyip hamuş olur dil.  Muallim Naci

Ehl-i kemale taş eşiğin secde gâh imiş
Allah ne  asitane-i  devlet- penah imiş[2]  Hayreti

 
ALLAH YEK  GÜLBANKI  VE NİDASI

Gülbank: Yeniçerilerin ulufe aldıklarında hep bir ağızdan makamla söyledikleri duaya veya dergâhlarda hep bir ağızdan ve makamla yapılan dua,  ilahi ya da içilen and  denilmiştir

Allah Yek  gülbankı  ise  bunlara benzer bir  uygulama olmuştur.  Eskiden kale  bekçileri  uyanık olduklarını nöbette, her tehlikeye  hazır  ve nazır olduklarını  belli etmek için  zaman zaman  “Allah Yek “ gülbangı çekerlermiş. [3] ( Bkz Gülbank) Allah Yek “ gülbangı ordunun sefere çıktığı zamanlarda, durak yerlerinde veya hareket halinde iken  dikkat çekmek amaçlı yapılan bir  gelenek  olarak 18. Yy sonlarına kadar kullanılmıştır.

Yakın zamanlara kadar gece bekçileri ve polislerin de düdük çalmaları, garnizonlardaki nöbetçi askerlerin ve  komutanların da düdük çalmaları veya  ikazlar vermeleri  bu geleneğin devamı sayılabilir.

Allah Yek nidası ve gülbangı şiirimizde  derviş, ilahi,  asker, kale, ordu, yeniçeri,  gece ve sabah kelimeleri ile kullanılmış  bir mazmundur.

Pasban-ı kasrın olmuştur dil –i can her gece
Çağırırlar yâdına ta subha dek Allah  Yek.   Ahmet Paşa

Böyle carh- ı feleğe karşı  çekip gülbankı
Diyelim şevle şam- seher Allah yektir. Sünbüzade Vehbi

Felekler de melekeler de bizimle subha dek nalan
Çıkar gülbankımız her şeb  semaya Allah Yek!   Sünbüzade Vehbi[4]


KAYNAKÇA

 

  • [1] M Talat Onay, Edebiyatımızda Terimler, MEB, İstanbul, 1996 shf 101
  • [2] Örnekler : M Talat Onay, Edebiyatımızda Terimler, MEB, İstanbul, 1996 shf 101 dan seçilmiştir.
  • [3] M Talat Onay, Edebiyatımızda Terimler, MEB, İstanbul, 1996 shf 101
  • [4] Örnekler : M Talat Onay, Edebiyatımızda Terimler, MEB, İstanbul, 1996 shf 101 dan alınmıştır.