Alegori Nedir



 

ALEGORİ

 

Edebiyatta  Alegori: Soyut bir düşünce veya kavramın somut bir varlık ile sembolize  edilerek,(  kişileştirilerek, teşhis ve intakı yapılarak)  anlatma işidir.  Örneğin Fabllardaki hayvanların insanların sosyal hayatını izah edecek şekilde kişileştirilmesi  bir alegoridir.

Bu sözcüğün kökeni Yunancadaki  söylemek ve kast etmek anlamlarına gelen , "allos" ve "agoreuein" sözcüklerinden türetilmiş  bir  terimdir.   

Alegori hakkında farklı tanımlar verecek olursak: “  bir görüntü, bir yaşantı veya bir davranışın daha iyi kavranmasını sağlamak için göz önünde canlandırıp dile getirme sanatı” [1] “ Bir düşüncenin canlı bir varlık olarak ifade edilmesi” [2] “sembollerle anlatılan metinler” ( TDK Sözlüğü) “bir kavram yada düşüncenin figüratif semboller haline getirilmesi” “soyut bir kavramın açıklık kazanması, daha iyi anlaşılması için başka bir varlık ya da nesneyle anlatılması, kişileştirilmesi, bir nesneye, varlığı olan bir şeye dönüştürülmesi. “bir düşünceyi, duyguyu inandırıcı ve etkili kılmak için, daha çok soyut kavramları somutlaştırarak yani bir bakıma simgeleri kullanarak anlatma yöntemi.” gibi tarifleri vardır.

“Alegorinin ayırt edici özelliği, metinsel (textual) olmaktan çok yapısal bir sembolizme dayanmasıdır.” (Boynukara 1997: 8,9)”[3]

George Orwell'ın , 1984 ve Hayvan Çiftliği, Jonathan Swift'in Güliver'in Gezileri ve Dante'nin İlâhî Komedya’sı, Samed Behrengi’nin, Küçük Kara Balık , Jonathan Livingston’un Martı , F. Attar’ın Mantık’ut tayr,  İbni Sina’nın Salaman ve Abdal, İbn’i Tufeyl’in  “Hayy Bin Yazkan” ‘ı,  Yusuf Has Hacip’in” Kutad- gu Bilik”, Şeyhî'nin "Harname"si, Ahmed-i Dai’nin  “Cengnamesi” , Şeyh Galip’in “Hüsn-ü Aşk “ alegorik eserlere örnektir.

Tevfik Fikret’in “Devenin Başı” manzumesi, “Halûk’un Vedasın”daki Çınar, ’Yahya Kemal’in “Sesiz Gemi” şiirinde geminin tabutu temsil etmesi, Faruk Nafiz’in  “At”  isimli mazumesi,  İnsan yaşantısının niteliklerini taşıyan / yansıtan, dinî, ahlakî, felsefî ve toplumsal bir düşünceyi insana iletmeye çalışan, hayvan, bitki ve herhangi bir eşyanın simge olarak kullanıldığı masallar ve fabllarda alegorik eserlere örnektir.

Alegori sözcüğü batı edebiyatından dilimize girmiştir. Alegori tabiri bizim ve doğu edebiyatındaki teşhis ve intak ile temsili  istiarenin  kullanım amaçları ve karşılığına benzer bir anlam ve kullanımı ifade etmektedir.

Alegorinin  edebiyat dışındaki  örneğin resim ve heykel sanatındaki kullanımı ise soyut bir düşüncenin resim veya heykel olarak gösterilmesi şeklindedir. Örneğin batı kültüründe adalet kavramı, gözleri bağlı,  bir elinde terazi, diğer elinde kılıç  tutan  bir kadın  şeklinde gösterilerek alegori yapılmıştır.

KAYNAKÇA 

  • [1] https://tr.wikipedia.org/wiki/Alegori
  • [2] Dr Aslan Tekin Edebiyatımızda  Terimler, ANK. 2006, SHF 11
  • [3] Prof.Dr.Turan Karataş / Edebiyat Terimleri Sözlüğü, https://www.samanyoluhaber.com/bilgi/soru