Kaside - Ey ‘âlem-i cemâle ziyâ-güster âfitâb

Kaside
Mef'ûlü fâilâtü mefâîlü fâilün
Ey ‘âlem-i cemâle ziyâ-güster âfitâb
‘Âlem cemâlün ister açup göster âfitâb
Ref’ eyle sen nikâb-ı ruhun hayret ile tâ
Kaldurmaya ki ceyb-i ufukdan ser âfitâb
Pîş-i edîb-i hüsnüne sad bîm ü şerm idüp
Her subh-dem çıkınca döker hûn der âfitâb
Tekrârı var iken yine gör ıztırâbını
Düşer hicâba geh tutılur ditrer âfitâb
Hem pîr-i sâl-dîde vü çün tıfl-ı mübtedî
Meşk-ı ta’allümin karalar siler âfitâb
Îcâz ü ihtisâra idüp ragbet-i tamâm
Bir harfe ism ü resmin ider ahsar âfitâb
Hem-çün mülâzımân-ı debistân-ı ma’rifet
Bir levh-i sâde ile gelüp gider âfitâb
Virüp fenâya varlıgını subh-ı sâdıkın
‘Arz-ı cemâl ü vasla ider mazhar âfitâb
Her subh u şâm mushaf-ı âyet-kenârını
Hatm itmege yüzinden açar kapar âfitâb
Tıfl-ı hadîs-i sinn ü kelâm-ı kadîmden
Ve’ ş-Şems ü ve’ d-duhâyı ider ezber âfitâb
Sôfî-i sâf-ı savma’a-i subhgâhdur
İşrâk ile duhâyı kılar çıkar âfitâb
Esrâr-ı seyr ü keşf-i makâmât u hâlden
Gâhî açar cihâna gehî örter âfitâb
Kor iştigâl-i kesretini halvet-i şebe
Kesb-i safâ-yı vahdet içün girer âfitâb
Rûşen-dilân-ı pâk gibi setr-i hâl idüp
Sırr-ı sülûk ü seyrin ider muzmer âfitâb
Gûyâ mürîd-i Halvetîdür vâkı’âtını
Her gün huzûr-ı pîre çıkup söyler âfitâb
Çeşm ü çerâg-ı Halvetiyân kutb-ı evliyâ
Âfâk u enfüse o ziyâ-güster âfitâb
Feyz-i vücûdı enfüs ü âfâka sârî-cân
Nûr-ı cemâli mülk-i dile ezher âfitâb
Sırr-ı hakîkate dili mir’ât-ı pür-safâ
Evc-i kerâmete ruhı rûşenter âfitâb
Şâh-ı felek serîr-i yakîn bahr-ı ma’rifet
Zâtı cihân-ı ‘ilme cihân-perver âfitâb
Zâtı mahabbet-i ezeliyye esîrinün
‘Âlî-mesîr-i pâkine ‘âlîter âfitâb
Râh-ı fenâda vâris-i fakr-ı Muhammedî
Burc-ı vefâda necm-i hüdâ eşher âfitâb
Sultân-ı şark u garb-ı memâliksitân-ı hâl
Sırrı sipihr-i kurba celî-gevher âfitâb
İrşâd kişverine şeh-i mâlikü’ r-rikâb
‘İlm-i ledünnî ‘âlemine enver âfitâb
Tevhîd mâyesine o hum-hâne kalbi kim
Ser-cûş-ı neş’esinde hemân kaynar âfitâb
Bezm-i safânun ol Cemi kim feyz-i cür’ası
Hâk ile sengi gevher iden cevher âfitâb
Mir’ât-ı sırr-ı gayb-ı zamîr-i münîrine
Âyînedân-ı pür-zer ü pür-zîver âfitâb
Mülk-i kanâ’atün o Süleymân-ı vakti kim
Bende felek derinde kemîn kemter âfitâb
Ol pâdişâh-ı memleket-i reh-berî ki kor
Pây-ı semend-i ‘azmine ser-efser âfitâb
Ol kim o nâm-ı pâkini tâ gözleyüp edeb
Ta’zîm-i tâm ile hele gör n’ eyler âfitâb
Yazar cebîne Şeyh-i Cihângîr-i şems-i dîn
Bu vech ile edâ vü beyân eyler âfitâb
Bulan gubâr-ı pâyına rû-mâl devletin
Oldı cihâna ‘izzet ile server âfitâb
Tâc-ı şerefle bulmada ikbâl-i serveri
Sürmekle bâb-ı emrine rûy u ser âfitâb
Hâsân-ı pâke kıble-i cân hâk-i dergehi
Vâlâ-cenâb-ı kudsına hâk-i der âfitâb
Pâkân-ı hâsa Ka’be-i dil bâb-ı hıdmeti
Her subh-dem tavâfa çıkar müşmer âfitâb
Bu denlü ‘izz ü câh ile kesb-i şeref içün
Na’leyni bûsı devletine sarkar âfitâb
Câm-ı cihân-nümâ-yı safâ kalb-i enveri
Bezm-i şarâb-ı feyzine rez-sâgar âfitâb
Ferrâşe-i bisât-ı nazargâhı mâh-ı nev
Meydân-ı cilvegâhına cârûger âfitâb
Ol rûh-ı kudsı halvet-i hâsına perde-dâr
Nüzhetgeh-i neşâtına kor çâder âfitâb
Dervâze şehr-i kurbına sahrâ-yı lâ-mekân
Âvâz-ı kûs-ı satveti ile ker âfitâb
Âvîze devr ider çü kanâdîl-i ahterân
Dehlîz-i kasr-ı haşmetine meh ger âfitâb
Eyler cemâli pertevini iktibâs hem
Anup celâli heybetini korkar âfitâb
Âb-ı hayât-ı vaslına dil-teşne Hızr-ı cân
Âyîne-i cemâline İskender âfitâb
Tâk-ı bülend-i himmetine ‘arş u ferş râh
Ferş-i harîm-i hürmetine mermer âfitâb
Şems-i cemâli nûrına pervâne nüh felek
Fülk-i necât-ı hıdmetine lenger âfitâb
Cânına düşdi pertev-i şem’-i mahabbeti
Fânûs gibi turma hemân döner âfitâb
Hîme-keşende matbah-ı cûdına çarh-ı pîr
Hem ocagında tekne-i hâkister âfitâb
Zevk-ı şarâb-ı medhi garîk eyleyüp beni
Çün neş’e-i mey-i şafak-ı hâver âfitâb
Geldi lisâna bu gazel-i tâze subh-dem
Sundı şu’â’-hâme vü levh-i zer âfitâb
Ey bende şâh-ı hüsnüne meh çâker âfitâb
Âyîne ‘aks-i rûyun iledür ber-âfitâb
Mir’ât-ı hüsnüne çü sadef zîver olmaga
İster şikeste kendüyi ser-tâ-ser âfitâb
Mihr-i ruhundan olmaga pür çün meh-i tamâm
Kendin hilâl gibi ider lâgar âfitâb
Ser-cümle çeşm olup sanemâ hâk-i pâyuna
Yüz sürmege çü halka derün gözler âfitâb
Mest-i mey-i mahabbetün olmasa kor m’ idi
Meydân-ı ‘âşıkâna çıkup ser-zer âfitâb
Döke nisâr-ı pâyun olan revha-cevherin
Arar idüp seyâhat-ı bahr ü ber âfitâb
Gark-âb u teşne-leb çü sadef dürr-i mihrüni
Besler pes oldı kâni’-i huşk u ter âfitâb
Bir nokta-i’tidâle karâr itmeyüp döner
Devr-i ruhunda bîşter ü bester âfitâb
Görmez zevâl saltanat u naks şevketi
Ey bende şâh-ı hüsnüne meh çâker âfitâb
Muhtâc feyz-i cûdına zerrât-ı kâ’inât
Bî-tâb-ı zerre tâb-ı ruhın ister âfitâb
Yek-tâ vü yek-süvâre cihân-gîr ü hükm-rân
Bâ-ferr-i nûr-ı tâli’ u bî-’asker âfitâb
Şâhen-şeh-i güzîn-i serîr-i yegânegî
Şâh-ı şehân-ı ‘izz ü zafer kişver âfitâb
Gîtî-fürûz-ı mihr-i cihân-tâb-ı mülk-i cân
Devrân-ı hüsn ü devr-i dile dâver âfitâb
Günden ‘ıyân fürûg-ı cemâl ü kemâl hem
İsbât-ı zâta nûrı delîl ider âfitâb
Şems-i münîre ehl-i nazar istemez delîl
Kim himmet-i beyândan olur berter âfitâb
Hîre iderse şa’şa’a-i nûrı çeşmüni
Mir’ât-ı sâf tut ki iner tolar âfitâb
Cân gözin aç da eyle cemâlin müşâhede
Çeşm-i basîret ile olur mübsar âfitâb
Te’sîr-i zâtı nûrı gibi âşikâre hem
Feyz-i ziyâsını dime kim saklar âfitâb
Münkir ne denlü göz göre inkâr eylese
Kalur mı tâb u şa’şa’adan bî-fer âfitâb
‘Âlem şehâdet eylese huffâş eylemez
Nûr-ı zuhûr saldugını bâver âfitâb
Bir bî-basar ki pertev-i zâtını görmeye
Görsün mi k’ anda la’li nice besler âfitâb
A’mâ egerçi görmedi insâf idüp yene
Dimez ki zât u pertevini gizler âfitâb
Görmezse de bilür ki yakînen vücûdını
Te’sîr-i tâbiş ile ider hûger âfitâb
Yok pîç ü tâb devr-i kelâmunda Nehciyâ
Döner tolaşmaz öyle ki bî-müdver âfitâb
Itnâb u ihtisâr olur lâzım-ı suhan
 Atvel ider mesîrini geh aksar âfitâb
Kilk ü beyân-ı rûşen ü sâfun ‘ıyân bu kim
Oldı cihân-ı ma’rifete mihver âfitâb
Bir bahr-ı nûrdur bu kasîden ki der-kenâr
Eyler becây-ı dürr ü güher yer yer âfitâb
Her beyti Ka’be gibi siyeh-pûş u nûr-pâş
Mîzâb-ı bâm-ı feyzi hemân döker âfitâb
Ma’mûr u ‘âlî ‘âleme çün sakf-ı çârümîn
Çün çeşm-hâne hâne-i der-manzar âfitâb
Hatm eyle sen yeter sözi ‘âlî-nazar olan
Rûşen ki göre gevherüni anlar âfitâb (Aslan 2012: 38-42)
 
Üzeyir ASLAN, BESNİLİ NEHCÎ DEDE (1616-1680?) ve DİVANI, T. C. KÜLTÜR VE TURİZM BAKANLIĞI KÜTÜPHANELER VE YAYIMLAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 3372, ANKARA 2012