MENÜ
DUYURULAR
SON 5 ÜYEMİZ
BEĞENİLENLER
Günün Şiiri: Haftanın Şiiri: Ayın Şiiri: Günün Yazısı: Haftanın Yazısı: Ayın Yazısı:
Hattat Şeyh Hamdullah ve Hattatlık Ekolü
Ekleyen : Şahamettin Kuzucular , 01 Haziran 2013 Cumartesi Beğen





Şeyh Hamdullah Amasya’nın köylerinden birinde doğmuştur. [1] Babası Buhara Türklerinden olan ve Amasya’ya göç eden Suhrawardiyya tarikatı şeyhlerinden Mustafa Dede Efendi’dir.  [2] Doğum tarihi kesin olarak bilinmemekle birlikte tarihçiler 1426-1429 olabileceğini kaydetmektedir.[3] Hamdullah Çelebi, dini ilimleri ve edebi bilgileri alanındaki eğitimini, Şehzade II. Bayezid ve Ahmed’in de hocası olan Hatip Kasım Efendi’den tahsil etmiştir. Şeyh Hamdullah, ileri seviyede Arapça öğrenmiş ve hat sanatına meyl etmiştir. İlk hat hocası Sufi Yahya Çelebi-zade Ali Çelebi’dir.[4] Onun Fatih Sultan Mehmet’e katip olması üzerine Amasya’da Maraşlı Hayrettin Halil Çelebi hocalığında yazı eğitimini tamamlamış ve hattatlık icazetini de aynı şahıstan alarak hattat olmuştur. [5]

Şeyh Hamdullah asıl gelişmesini Yakut Musta’sımi ve Abdullah Sayrafi’nin yazıları üzerinde yaptığı uzun çalışmalar sonucunda büyük bir sabır emek ve titizlikle yazdığı yazıları ile yavaş yavaş şöhret olmaya başlar.  Artık, Şeyh Hamdullah yazdığı yazı ve kendine has üslûbu ile “ Kıbletül Küttab ” diye anılmaya başlamıştır. . Bu çalışmaları 880 - 1475 yılında oldukça ileri gitmiş durumdaydı. Bir yandan hat çalışmları yaparken diğer yandan da çocukluğundan beri çok sevdiği okçuluk kemankeşlik yapıyor, ava da merak ederek Doğan avına gidiyordu. [6]


İşte bu yıllarda hayatına yön verecek çok öneli bir kişi ile tanışma fırsatı buldu. II. Bayezid, işte o yıllarda şehzadeliği ve Amasya valiliği sırasında Şeyh Hamdullah ile bu sayede tanışıp yakından ilgilendi. Mirimîran ( sancak valisi) olarak Amasya’da bulunan Şehzade Bayazıt, bu üstadın yazı hakkındaki yüksek bilgisini duymuş ve kendisine yazı dersi vermesini rica etti.[7]


 Hattat ve Kemankeş Şeyh Hamdullah İle II. Beyezit dost olmuşlardı. II. Bayezit Hamdullah Hamdi’ye çok değer veriyor, yazı yazarken okkasını elinden tutuyor, davetlerde de onu en yakınında oturtup diğer misafirlerinden ayrı tutuyordu. İhtimal ki II. Bayezit şiirlerini Hamdullah Hamdi’ye yazdırıyor olmalıydı.[8] [9]


Önemli bir bestekâr ve divan şairi olan II Beyazıt hat sanatına da ilgi duyan bir şehzade idi. II. Bayezid, Şeyh’ Hamdi’den den de hat meşk ederek ondan hattatlık icazeti aldı. Böylece aralarında manevi bir bağ oluşmuştu. Bu manevi bağ Şeyh Hamdi’ye ikbal yıllarının müjdecisi oluyordu.


1481'de Fatih Sultan Mehmed Han’ın vefatı üzerine tahta davet edilen Şehzade Bayezid, Amasya’dan ayrılırken hocası Şeyh Hamdullah’ı İstanbul’a davet etti.  Bayezid Han’ın saltanat tahtına çıkmasından bir süre sonra Hamdullah Hamdi de İstanbul’a gitti. Bu olay Osmanlı hat sanatında yeni bir çığır açacak olan hadisenin başlaması demekti. 


Hamdullah Hamdi, İstanbul’a gider gitmez doğruca Üsküdar kazasker hamamı yakininde oturan ve Amasyada iken tanıdığı ve kendisinden evvel İstanbula gelen Hattat Abdullah ve Cemalettin Amasî'nin evine misafir oldu. Hocasının İstanbul’a geldiğini işiten Sultan Bayezid ona sarayın harem dairesi civarında bir oda tahsis etti. Daha sonra da Şeyh Hamdullah’ı, saraya katip ve saray hüddamlığına muallim tâyin etti. [10] [11] Bu tayin ile istediği kadar hat sanatı ile uğraşmasına zemin hazırlayan bir ortam sağlanmış oluyordu.


Bu tayin sonrasındaki gelişmler Osmanlı Hat sanatına yeni bir renk getirecek yeni bir hat ekolü ortaya çıkacaktı. Bu hat ekolünün adı, Şeyh Hamdullah Hamdi Hat ekolü olacak, bu ekolden pek çok hattat yetişecektir.


Hamdullah Hamdi’nin pek çok eser vermesinde ve öğrenci yetiştirmesinde, hatta bir ekol teşekkül edebilmesinde II Bayezit’in teşvik ve desteklerinin çok büyük rolü vardır. . “Şeyh gibi bir sanat dehasının ibda gücünü harekete geçirip bedii şaheserler meydana getirmesinde, belki de Bayezid Han’ın ilme ve sanata gösterdiği bu büyük alakanın tesiri vardır. Yine bu ilim ve sanat sohbetlerinin yapıldığı günün birinde Bayezid Han, Hazine-i Hümayun’dan yedi adet enfes Yakut yazısı çıkarıp: “Bu tarzdan gayri bir vâdi ihtira olunsa idi iyi olurdu” şeklinde Şeyh’e tavsiyede bulunup, bu istikamette çalışmaya teşvik eder.”[12]

 


Hamdullah'ın Okçuluğu


Hattatların piri olarak kabul edilen Hamdullah Hamdi’nin Şeyh oluşu hattatlık sanatı ile ilgili değildir. Aksine onun şeyhlik mertebesi diğer bir hobisi olan kemankeşlik okçuluk yapmasından ileri gelmektedir.  Şeyh Hamdullah, “Şeyh” unvanını küçüklükten beri edindiği ve sevdiği ok atıcılığındaki ustalığı sayesinde kazanacaktır. “Ok ve yay yapmakta da meşhur olan Şeyh Hamdullah iyi bir ok atıcısı olduğunu, 1100 adımlık atışıyla göstermiş. Pehlivanlar arasında ok atış rekoru kırarak menzil sahibi üstat olmuştur. “ [13] Şeyhlik ünvanı işte bu başarısı sayesinde gerçekleşir. II. Bayezid bu başarısından sonra onu  Mahmud ve Hamza Dede’den sonra Ok Meydanı Atıcılar Tekkesi Şeyhliği’ne tayin ettirir. Ve Hamdullah Hamdi’nin adına Şeyh takısı da takılmış olmaktadır.

Şeyh Hamdullah aynı zamanda iyi bir terzidir. Diktiği kaftanların dikiş yerlerini bulmakta zorluk çekilirmiş. II. Bayezid’in şehzadeliği sırasında Şeyh Hamdullah kendi elleri ile diktiği ve hediye olarak verdiği kaftanda dikiş yerleri gizlenmiştir.[14]


Son Yılları ve Ölümü

II. Bayezid’in vefatından sonra oğlu Sultan Selim zamanında sekiz yıl tamamen inzivaya çekilmiş. Hem talebe yetiştirmiş, hem de manevi terbiyesine girmiş müritlerini irşat ederek günlerini geçirmiştir. Kanuni Sultan Süleyman Han’ın tahta çıkması ile tekrar padişahın teveccühüne mazhar olmuş Kanuni’nin ilk dönemlerdeki yaptırdığı eserlerde onun, daha sonraki mimari eserlerde yetiştirdiği hatları bu eserleri süslemiştir.

1526 yılında İstanbul’da vefat eden Şeyh Hamidullah’ın mezarı Karacaahmet’tedir.


Eserleri

Şeyh Hamdullah doksanı aşan yaşı ile hayata veda ettiği zaman, geride 30 Mushâf-ı Şerif, 50 En’am-ı Şerif ve cüz, 121 mûrakka ve kıt’a, 8 ilmi eser, 6 dua mecmuası bırakmıştır. İlim ve sanat dünyamıza bilhassa altı nevi yazıda eserler vermiştir. 47 adet Mushaf-ı Şerif, Meşarik ve Mesahib-i Şerif, bine ulaşan Enam, Kehf, Nebe sureleri, tomar kıt’a ve murakka yazmıştır. Mimaride tezyini bir unsur olan celi yazılarla pek az meşgul olmakla beraber bilinen celi yazıları İstanbul’un Firûz Ağa Camii, Davut Paşa Camii, Bayezid Camii kitabeleri ile Edirne Bayezid Camii kitabeleri onun eseridir.[15]

 


ŞEYH HAMDULLAH HAMDİ EKOLÜ VE ÖĞRENCİLERİ

 

Şeyh Hamdullah bihakkın „kıblet’ul-küttab“ unvanı ile meşhur olan Osmanlı ve diğer İslam Ülkelerindeki bulunan bütün hattatların piri kabul ettikleri çok meşhur bir hattattır. Özellikle sülüs ve nesih yazıları ile şöhret ve takdir bulmuştur.  Üstadların Üstadı olarak nam salar. Oğlu ve Damadı dahi pek çok hattat yetiştirmiştir. Osmanlı devrinde bir ekol oluşturan  [16] Hamdullah Hamdi’nin öğrencileri ve ekolüne dahil olan başlıca hattalar şunlardır:

  • Bursalı Şerbetçizâde İbrahim Efendi: Hattatlık tarzı Tarzı, Şeyh Hamdullah tarzı tutunduktan sonra devam edememiştir.
  • MUSTAFA DEDE (1495 – 1538) Şeyh Hamdullah’ın oğludur.
  • Hüsameddin Hüseyin Şah: Şeyh Hamdullah’ın çok sevdiği talebelerindendir.
  • Şükrullah Halife: Şeyh Hamdullah’ın damadı olup, Hamdullah’tan sonra üstatların üstadı olmuştur.
  • Pîr Mehmet: Şükrullah’ın oğludur.
  • Kırımlı Abdullah Efendi: Pîr Mehmet ve Mustafa Dede’nin talebesidir.[17]

 

 

 




KAYNAKÇA



  • [1]  İsmail Baykal,  Hattat Şeyh Hamdullah,Yedigün (No: 276, 1938, kemankes.com/makaleler/?yaz
  • [2] http://tr.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eeyh_Hamdullah
  • [3] http://tr.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eeyh_Hamdullah
  • [4] Hattat Şeyh Hamdullah: hayâtı, talebeleri, eserleri,Kubbealti Ne?rİtâti ; 29. cilt/Kubbealtı Neşriyâtı
  • [5] İbrahim REFİK ,Hat Sanatında Bir Deha ŞEYH HAMDULLAH, Sızıntı Dergisi, Eylül 1993 Yıl : 15 Sayı : 176
  • [6] İsmail Baykal,  Hattat Şeyh Hamdullah,Yedigün (No: 276, 1938, kemankes.com/makaleler/?yaz
  • [7] İsmail Baykal,  Hattat Şeyh Hamdullah,Yedigün (No: 276, 1938, kemankes.com/makaleler/?yaz
  • [8] http://kalemguzeli.org/index.php?go=main&KNO=16
  • [9] İsmail Baykal,  Hattat Şeyh Hamdullah,Yedigün (No: 276, 1938, kemankes.com/makaleler/?yaz
  • [10] İsmail Baykal,  agy.
  • [11] Hattat Şeyh Hamdullah: hayâtı, talebeleri, eserleri,Kubbealti Ne?rİtâti ; 29. cilt/Kubbealtı Neşriyâtı
  • [12] İbrahim REFİK ,Hat Sanatında Bir Deha ŞEYH HAMDULLAH, Sızıntı Dergisi, Eylül 1993 Yıl : 15 Sayı : 176
  • [13] Hattat Şeyh Hamdullah: hayâtı, talebeleri, eserleri,Kubbealti Ne?rİtâti ; 29. cilt/Kubbealtı Neşriyâtı
  • [14] Hattat Şeyh Hamdullah: hayâtı, talebeleri, eserleri,Kubbealti Ne?rİtâti ; 29. cilt/Kubbealtı Neşriyâtı
  • [15] Hattat Şeyh Hamdullah: hayâtı, talebeleri, eserleri,Kubbealti Ne?rİtâti ; 29. cilt/Kubbealtı Neşriyâtı
  • [16] http://www.edebiyatogretmeni.net/forum/digerleri/hat_sanati_ve_hattatlarimiz-t19544.0.html
  • [17] Meşhur Hattatlarımız ve Ekolleri , edebiyadvesanatakademisi.com,

Sitedeki yazıların tüm hakları ve sorumluluğu yazı sahiplerine aittir. Yazıların izin alınmadan kopyalanması ve kullanılması 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Yasasına göre suçtur. Aksi davranışlara karşın yasal işlemlere başvurulacaktır.

Yapılan Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış...

Yorum Yaz

Yorum yazmak için üye girişi yapınız...