MENÜ
DUYURULAR
SON 5 ÜYEMİZ
BEĞENİLENLER
OLTU TAŞI VE MADENCİLİĞİ
Ekleyen : Adem , 21 Ağustos 2016 Pazar Beğen

 

 

OLTU TAŞI VE MADENCİLİĞİ

Topraktan çıkarıldığında çok yumuşakken hava ile temas ettiğinde sertleşen, işlenmesi kolay olan, işlendikçe sertleşen, kullanıldıkça parlayan yarı değerli bir taş türüdür. Oltu taşının ana rengi siyahtır ama  bazen de kahverengi sarı, nadiren de gri-yeşilimsi oltu taşlarına rastlamak da mümkündür. Sürtünme ile elektriklenerek hafif maddeleri çekme özelliğine sahiptir.
Oltu Taşı İşletmeciliği  200 yıl öncesine kadar gider. Asıl önemini Cumhuriyet Döneminde kazanmıştır.
 
Oltu taşının diğer bir adıda Karakehribardır. Oltu taşı siyah, koyu kahve, sarı, nadiren de gri-yeşilimsi olabir. Bu maden esasında bir karbon bileşenidir, siyah renkli, kolay işlenebilen, bu nedenle de takı ve ziynet eşyası yapımında kullanılır. Genelde bayan takıları ve [tesbih] üretiminde önemli bir yere sahiptir. Yüzyıllardan beri yörede genellikle tek kişilik ve babadan oğla geçen ev-atölyelerde fazla bir değişikliğe uğramadan üretilmektedir. Yakın tarihlerden itibaren Gürcistan üzerinden getirilen benzer özelliklerdeki taşlar Oltu taşı adı altında pazarlanmaktadır.Ancak bu taşlar kalitesiz, çabuk kırılganlık özelliğine sahip ve Oltu taşında bulunan siyah ve kahveregimsi özelliklerinin dışındadır. Kalitesinin düşüklüğü sebebiyle piyasaya ucuz olarak sürülmekte bu da hakiki Oltu taşı üretici ve pazarlamacılarının işlerini zorlaştırmaktadır. ( http://tr.wikipedia.org/wiki/Oltu_taşı )
 
Gürcistan ve Rusya'dan gelen ucuz taşlar Erzurumdaki Oltu taşı işletmecilerini ve üreticilerini zor durumda bırakmaktadır. Rusya'dan gelen taşların ucuz ve kalitesiz olması sebebile kaliteli işcilik ve malzeme kullanmak isteyen gerçek zeneatkarların ve gerçek oltu taşı çıkaran madencilerin rekabet şansı düşmektedir. Gerçek OLtu taşından yapılan maüllerin fiyatı yüksek olduğundan rekabet şansaları da azalmaktadır. Gerçek oltu taşından yapılmış bir mamülü almak isteyen bir tüketicinin de hakiki oltu taşının özelliklerini bilmesi öenm kazanır.
Akarcasu köyü Web sitesinde hakiki oltu taşının özellikleri şöyle sırlanmıştır : " Rus taşı, polyester ve diğer ürünleri Oltu taşından ayırt etmenin çeşitli yolları bulunuyor. Oltu taşının ilk özelliği hafif olması. Rus taşı, Oltu taşından daha ağır. Oltu taşı diğer taşlara nazaran çok parlak. Kızdırılan toplu iğne batırılmaya çalışıldığında Oltu taşı delinmiyor. Tesbih gibi ürünlerin ip deliğinden bakıldığında bıçak izleri bulunuyor. Zımparayla hafifçe sürtüldüğünde Oltu taşından çıkan toz kahverengimsi, diğer taşlardan çıkanlar ise siyah oluyor. Oltu taşı, sigara küllüğüne konulduğunda külleri topluyor. Değeri giderek artan Oltu taşı ürünlerinin en büyük açmazı ise, sahte ürünler ve piyasaya giren Rus taşıdır.Oltu Taşı", kentin Oltu İlçesi'nin 7 köyünde yaklaşık 300 madenden büyük zahmetler sonunda, her köyde 5'er 10'ar kişilik ekipler tarafından çıkarılmaktadır.( http://www.akaracasu.org/oltuTasi.php )
 

OLTU TAŞININ ÇIKTIĞI KÖYLER

Oltu Taşı madeni genellikle Oltu'nun kuzey doğusundaki köyler ve isimleri şunlardır: Dutlu, Güllüce, Yeşilbaşlar, Taşlıköy, Sülünkaya, Alatarla, Hankaskışla ve Çataksu... ( http://www.rehberim.net/forum/ )
Oltu taşı çıkarılan köylerin arazisi genellikle çok engebeli dik yamaçlardan meydana geldiği için maden çıkarılan ocaklara ancak yaya olarak ulaşabilmek mümkün olmaktadır. Oltu taşını çıkarmak ancak  Kazma kürek, murç ve çekiç gibi ilkel aletlerle mümkün olabilmektedir. 70-80 cm. civarında olup ocaklar açılarak , dike yakın bir eğilimle ilerlenebilinmektedir. Cevher  üç-beş cm kalınlığında ve zaman zaman kaybolan, kırılmış damarlar halindedir. Ocaklarda biraz ilerleyince su çıkar ki, bu hafriyatı diz üstü sürünerek belki 200 metre uzunluğundaki ocaktan çıkarmaktadır. Maden cevherinin az ve çıkarılmasının zorluğu Oltu Taşının kıymetini daha da artırmaktadır. (http://www.rehberim.net/forum/)
 

OLTU TAŞININ ÖZELLİKLERİ

Kültür ve Turizm Bakanlığı verilerine göre, Oltu taşı siyah, tıkız, parlak, kavlı biçiminde kırıkları olan, parlatılabilir, tıraşlanabilir bir linyit türü olarak adlandırılıyor..  "Sertlik derecesi: 2-2.5, kimyasal yapısı: C10H16O , süksinik asit, özgül ağırlığı: 0.96-1, unsuru: hava, çakra: Kök, alt karın, güneş sınırağı." (http://www.akaracasu.org/oltuTasi.php)
Oltu taşı sadece Erzurum’un Oltu ilçesi ve civarında çıkarılan kıymetli bir taştır. 3213 Sayılı maden kanununda kıymetli taşlar arasında olduğunun tescili olduğu vardır. Oluşum olarak ağaçların reçinesiyle kil ve linyitin karışımından teşekkül ettiği söylenir.  Bu maden esasında bir karbon bileşenidir, siyah renkli, kolay işlenebilen, bu nedenle de takı ve ziynet eşyası yapımında kullanılır.
"Mohs sertlik skalasına göre 3 sertliğe, 1.5 yoğunluğa sahip ve karbon içeriği yüksek olan bir yarı değerli süstaşıdır. Çıra gibi is çıkararak yanar ve geride sigara külüne benzer bir artık bırakır. Linyite göre çok bitümlü ve çok sık yapılı olmasına karşın genelde kompakt linyit olarak tanımlanabilir. Sürtünme ile elektriklenir ve hafif cisimleri çeker. Yanma esnasında aniden soğutulursa donar, camlaşır ve kalıp halini alır. Oltu taşı, yerkabuğu içinde iken yumuşak, hava ile temas ettiğinde sertleşen, bitümce zengin kompakt bir linyit çeşididir."Çok çabuk kırılma özelliğinden ötürü çıkarılma ve işlenmesinde özel aletler kullanılmaktadır.( http://www.okuyucu.org/f257/erzurum-oltu-taş)
Oltu Taşı İşletmeciliği  200 yıl öncesine kadar uzanmasına rağmen  Kültür ve Turizm Bakanlığı verilerine Orta Çağ'da da tesbih, kutsal emanet sandıkları, heykelcilik yapımında kullanıldığı belirtilmektedir. 19. yüzyıldan itibaren ise  ise mücevher yapımında kullanılmaya başlandığı kaydedilmektedir.  Bitkisel kalıntıların karbonlaşmasıyla oluşan bir kehribar türü olarak adlandırılan Oltu taşı, ardıç ağacının fosillenmiş şekli olarak nitelendiriliyor ( http://www.akaracasu.org/oltuTasi.php )
 
Latince ismi Jayet'tir
Topraktan çıktığında çok yumuşak olmasına rağmen, hava ile temas edince sertleşmektedir.
İşlenmesi kolaydır.
İşlendikçe sertleşir.
Kullandıkça parlar.
Rengi genellikle siyah, bazen de kahverengidir.
Çıra gibi is çıkararak alevli bir şekilde yanar.
Sürtünme ile elektriklenerek hafif cisimleri çeker. ( http://tr.wikipedia.org/wiki/Oltu_taşı )
 

OLTU TAŞI İŞLEMECİLİĞİ

Oltu Taşı'nı toprak altından bin bir güçlükle çıkaranlar, genellikle işlemesini yapmazlar, İşleyenlere hammadde olarak kilo işi satarlar. Bu günkü piyasa şartlarında kilosu bir milyon TL civarındadır. Yeri gelmişken hemen şunu belirtelim ki taşı çıkartanlar, hammaddeyi işleyene pazarlayanlar, işleyerek mamul hale getirenler, işçiden alarak dükkanlara satanlar hep ayrı kişilerdir. Yani Oltu taşı tüketiciye ulaşana kadar 4-5 el değişmektedir.
Satın alınan taşlar, yapılacak mamulün, tip ve cinsine göre uygun bir şekilde küçük bir keserle kütük üzerinde kırılarak içindeki yabancı maddeler, çatlaklar temizlenir. Bu aşamada taş çok fire verir. Öyle ki bir kilo hammadde Oltu Taşı'ndan ortalama yedi tespih çıkar. Keserle kırılan taşlar bu defa bıçakla etrafı yontularak lobut haline getirilir. Sonra tornaya takılan bir biz aleti ile teker teker delinir. Delinen taşlar çark denilen tornadaki mile takılır. Usta, bir eli ile çarkı çevirirken, diğer elindeki keski ile milde dönen taşı tornaya çeker. Milden çıkarmadan önce, çırtı ağacının kömürünün tozu ve Palandöken Dağından getirilen tebeşir taşının tozu ile cila verilerek parlatılır. Artık işlem tamamdır. Bu anlattığımız, tespih tanelerinin yapım şeklidir. Ağızlık, gerdanlık, kolye, küpe ve buna benzer süs ve ziynet eşyaları da elde tek tek ve özenle işlenir. Bu eşyalarında yapımı için kendilerine has değişik aletleri vardır. ( http://www.edebiyadvesanatakademisi.com/mermer-lule-oltu-tas-bicak-kasik-isciligi/lule-ve-oltu-tasi-isleme-sanati.html )

Oltu Taşı (kehribar) Erzurum'a özgü, Erzurum Taşı, siyah kehribar, sengi Musa gibi adlarla da anılan parlak siyah renkli, işlendikten sonra pürüzsüz gözüken  yarı değerli bir taştır.Oltu Taşı, Oltu ilçesi ve köylerinde çok büyük zahmetlerle çıkarılan bir taştır.   Küçük el tezgahlarında bin bir emekle işlenmeye vitrinlerde sergilenmeye başlandığı andan itibaren sıradan bir süs eşyası olmaktan çıkarak  karakteristik bir süs ve zevk eşyası haline gelmeye başlar.
Madenlerden elde edilen  oltu taşı, küçük el tezgahlarına aktarılır. Bu tezgahlarda tasarlanan süs eşyalarına göre sınıflandırılan taşlar, küçük el araçları kullanılarak işlenir. Oltu taşı,Altın ve gümüş ile birlikte O bilezik, gerdanlık, broş, küpe, saç tokası  tespih, ağızlık, yüzük, vb. eşyalar imal edilmektedir. Oltu taşından yapılan ürürünlerin Erzurumda sergilendiği ana mekan Rüstem Paşa Bedesteni'dir. Taşhan olarak ta adlandırılan bu bedesten  Kanuni Sultan Süleyman'ın sadrazamı Rüstem Paşa tarafında yaptırılmıştır. Osmanlı mimarisinin özelliklerini taşıyan iki katlı bina halen çarşı olarak kullanılmaktadır.
 
Oltu taşının süs esiyası olarak kullanılabilmesindeki temel espiri taşın yumuşak ve nemli bir şekilde kalabilmesidir.İşlenecek taşlar bir su kabına konulduktan sonra çift su verilmiş bıçakla bileyi taşı kullanılarak, yontularak şekil verilir. Bu işlemler büyüyk bir beceri sabır ve maharet el becerisi ve incelik gerektirir. Oltu taşı işleyen zeneatkarlar kendilerini belli alanlarda yoğunlaştırmaya çalışmaktadırlar. Oltu taşı ile yapılan kimi süslemelerde telkari sanatıyla birleştirilen uygulamlar da taşımaktadır.
Kullanım alanı geniş olsa da  en çok tespih yapımında  kullanılır. Oltu taşları ile tanelenmiş tespihler çekildikçe ve dokundukça daha bir parlaklık kazanır… Ne kadar zaman geçerse geçsin parlaklığını yitirmeyen oltu taşı  kullanıldıkça canlanır ve parlaklaşır. Bu özelliği sebebi ile tespih türünde en yaygın kullanım alanını bulmaktadır.…  Altın , gümüş ve telkari sanatı ile de uyumm gösteren oltu taşından altın ve gümüş filigre kaplama  kolyeler, broşlar, küpeler, yüzük ve bilezikler de yapılmaktadır.Oltu taşı, antik ve tarihi değerlendirmeye çok uygundur. Dünyanın hemen hemen tüm aristokrat ve devlet adamı şahsiyetlerin koleksiyonlarında bu ürünleri görmek mümkündür.
 

OLTU TAŞINDAN YAPILAN MAMUL MADDE ÇEŞİTLERİ

1. Tespih
2. Kolye
3. Gerdanlık
4. Fincan takımı (Çok nadir bulunur)
5. Yüzük kaşı
6. Sigara ağızlığı
7. Pipo
8. Kol düğmesi
9. Küpe
10. Rozet
11. Kravat iğnesi
12. yaka iğneleri
Bu sayılan mamullerden en çok üretilen ve en tanınmışı, kuşkusuz tespihlerdir. Oltu Taşı tespihlerinin ünü Türkiye dışında da bir çok ülkeye ulaşmıştır. Oltu Taşı tespihi elde çekildikçe parlayıp güzelleştiği gibi insan, buna karşı bağışıklık kazanıyor. 33'lük olanına "tek sayı", 99'lük olanına "üç sayı" adı verilmektedir. Kuka (yuvarlak), Kızılcık, Mercimek, Kesme, gümüş işlemeli tespih tipleri vardır.  (http://www.edebiyadvesanatakademisi.com/mermer-lule-oltu-tas-bicak-kasik-isciligi/lule-ve-oltu-tasi-isleme-sanati.html )
 

OLTU TAŞINA PATENT VE TSE ALMA ÇALIŞMALARI

Oltu taşının patentini almaya çalışan üreticilerin bu konu ile ilgili olarak bir dernek kurarak patent alma ve TSE belgesine sahip olma çabaları sonuç vermeye başlamış bu dernek ile Erzurum ve Oltu belediyelerinin çabaları ile Avrupa Birliği fonlarından destek alarak " Oltu taşı işelemeciliği ve gümüş takı tasarımcılığı kursları" düzenlemeye başlamıştır.
Oltu taşına Türk Patent Enstitüsü'nden (TPE) patent alınmış . TSE'den standart alma çalışmaları ise sürdürülmektedir.
"Oltu'da 1989 yılında kurulan Oltu Taşı Derneği (OTD), siyah kehribar olarak da bilinen Oltu taşının dünyaya açılması için kararlı adımlarla ilerliyor. İşe yıllardır dağınık halde bulunan Oltu taşı ustalarını biraraya getirmekle başlayan dernek, Oltu Belediyesi'nin desteğiyle bir binayı Oltu taşı ustaları için iş merkezine çevirdi. Oltu Taşı İş Hanı'nda yılların ustalarıyla aralarında bayanların da bulunduğu 40 kadar genç sanatkar birarada çalışıyor.Oltu Taşı Sanatını Geliştirme, Sanatkarlarını Koruma ve Kalkındırma Derneği  Erzurum Esnaf ve Sanatkarlar Birliği Oltu taşının tanıtımı ve devamı ile ilgili çeşitli falliyetleri sürdürmekte ve her yıl geleneksel olarak Oltu k Kırdağ Şenlikleri düzenlenmektedir." ( http://www.akaracasu.org/oltuTasi.php)


FAYDALANILAN KAYNAKLAR
  • http://www.edebiyadvesanatakademisi.com/mermer-lule-oltu-tas-bicak-kasik-isciligi/lule-ve-oltu-tasi-isleme-sanati.html )
  • http://www.akaracasu.org/oltuTasi.php
  • http://www.rehberim.net/forum/
  • http://www.okuyucu.org/f257/erzurum-oltu-tat
  • http://tr.wikipedia.org/wiki/Oltu_taşı )

 

 

Not: Geleneksel ve Güzel Sanatlarla ilgili, Tez, yazı, İnceleme, Resim,Tablo, kaligrafi, Fotoğraf, minyatür, hat ve  benzeri çalışma  ve araştırmalarınızı, sitemize üye olarak ,  bize başvurarak ESA'da paylaşabilir, kendinizi ve ürünlerinizi tanıtabilirisiniz.

 BAŞVURU İÇİN : ESA, İLETİŞİM  veya s_kuzucular@hotmail.com

 

Sitedeki yazıların tüm hakları ve sorumluluğu yazı sahiplerine aittir. Yazıların izin alınmadan kopyalanması ve kullanılması 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Yasasına göre suçtur. Aksi davranışlara karşın yasal işlemlere başvurulacaktır.

Yapılan Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış...

Yorum Yaz

Yorum yazmak için üye girişi yapınız...