MENÜ
DUYURULAR
SON 5 ÜYEMİZ
BEĞENİLENLER
UYGUR TÜRKÇESİNİN DİL ÖZELLİKLERİ
Ekleyen : Adem , 23 Ağustos 2016 Salı Beğen

UYGUR TÜRKÇESİNİN DİL ÖZELLİKLERİ

 

Gabain, Uygur metinlerini y ve n ağzı olmak üzere iki ağız grubuna ayırır. Köktürkçedeki n (ny) sesini n’ ye çeviren metinler n ağzını, yiye çevirenler ise y ağzını oluştururlar. Mani metinleri çogunlukla n, Burkan metinleri ise y ağzını temsil eder. Köktürkçe ile Uygurca arasında sesler, ekler ve söz varlığı açısından fazla fark yoktur. 
 

Uygur Türkçesinin Ses Özellikleri

( Kaynak: isa Sarı:http://www.kurgun.com/plugins/content/ders_notu/i_sari)

a. Köktürkçenin n’si Manici Uygur metinleri ile Köktürk harfli Uygur metinlerinde n, Burkancı Uygur metinlerinde ise y’dir.

Örn:

anıg ~ anıg/ayıg (kötü)

kon ~ kon/koy (koyun) vs.

b. Köktürkçede kelime içi ve kelime sonundaki b sesleri çoğunlukla w olmuştur.

Örn:

ebir- > ewir (çevirmek)

sebin- > sewin- (sevinmek) vs.

  
Uygurların Başkentinde bulunan Tnarıça- Mu'nun Heykeli ( Bu Heykel Uygurlardan çok öncesine aittir.)


 

Biçim Özellikleri

a. Köktürkçede sadece kisi, konçuy gibi insanla ilgili kelimelerde kullanılan +lAr çokluk eki, Uygur Türkçesinde her türlü isim, sıfat ve zamirde kullanılabilir hale gelmiştir.

Örn:

bu-lar (bunlar), köl-ler (göller) vs.

b. Köktürkçede ilgi hali eki ünlülerden sonra +I, ünsüzlerden sonra ise +nI biçimindeyken Uygurca’da her iki biçimde de +nI biçimindedir.

Örn: te riler- i > te riler - ni vs.

c. Yükleme hali eki Köktürkçede de Uygurcada da üç türlüdür (+(X)g, +nI, +n), fakat Uygurca’da bazen +nI ekinin anılan zamirler dışında da kullanıldığı görülür. Örn: te ri-ni, buz-nı vs.

ç. Köktürkçede bulunma hali eki +DA çıkma hali için de kullanılırdı. Uygurcada ise çıkma halinin asıl eki +DIn’dır.

Örn: orunlık-tın (tahttan), töpü-din (tepeden) vs.

 

d. Uygurcada Köktürkçeden farklı olarak -yUK ekli görülen geçmiş zaman vardır.

Örn: tüse-yük men (düs gördüm), ba-yuk sen (bağladın) vs.

 

e. Köktürkçede gelecek zaman -DAçI eki ile yapılırken Uygurcada -gAy ile yapılmaya baslandı.

 
 
 
Örn: barma-gay sen (gitmeyeceksin), bir-gey biz (verecegiz) vs.

Söz Varlığı
 
Morris  Swadesh  tarafından  yüz  temel  kelimenin karşılığı hazırlanmıştır.
 
Örn: 1. ad: ad/at | 2. ağaç: ıgaç/sögüt | 3. ağız: agız | 4. ateş/od: ot | 5. ayak: adak . gibi.
 
Köktürkçe  ile  Uygurcayı  birbirinden  ayıran  alan dindir. Uygurcada bulunan Mani ve Budist dinlerine ait olan kelimeler Köktürkçe'de yoktur. Sanskritçe, Çince, Soğdakça ve Toharcadan alıntılanan kelimeler  Türkçenin  yapısına  uydurulmuştur. 
 
Örn: Skr. jâtaka > Çatik veya Skr. Sûtra > Sudur vs. gibi.

 


BURKANCI EDEBİYATA VE UYGUR TÜRKÇESİNE ÖRNEK BİR ŞİİR



Adkaşu turur kat kat tagda, amıl aglak aranyadanta
Artuç sögüt altınınta, akar suvlukta
Amrançıgın uçdaçı kuşkıyalar tirinlik kuvraglıkta
Adkagsızın mengi tegingülük ol, anı teg orunlarta

 
  • Sıra sıra, kat kat dağlarda, sâkin (ve) tenha aranyadan’da,
  • Ardıç ağaçları altında, akar su(lar) boyunca,
  • Sevinçle uçuşan kuşçukların toplandığı yerlerde,
  • Hiçbir şeye bağlanmadan huzura ermeli, öyle yerlerde!
İç tering kat bük tagta, irteki söki aranyadanta
İdiz tikim kayalık basguklug erip idi tikisizte
İmirt çogurt sögüt arasınta inçge kök suv kıdıgınta
İlinmeksizin dyan olurguluk ol, anı teg orunlarta
 
  • İç içe, derin, kat kat dağlarda, eski (ve) kadim aranyadan’da
  • Yüce (ve) yalçın kayalık doruklar altında, tam sessizlik içinde,
  • İmirt, çoğurt ağaçları arasında, ince mavi suların kıyısında,
  • Hiçbir şeye ilinmeden dyân’a dalmalı, öyle yerlerde!
  •  
Sengir bulung tering tagta, seviglig aranyadanta
Sermelip akar suvluk erip sep sem aglakta
Sekiz türlüg yiller üze tepremetin, serilip anta
Sere yalnguzın nom mengisin tegingülük ol, anı teg orunlarta
 
  • Girintili çıkıntılı yüce dağlarda, sevimli aranyadan’da,
  • Süzülüp akan sular arasında, ıpıssız tenhalıkta,
  • Sekiz türlü yel ile kımıldamadan dinlenip orada,
  • Sabırla, yapayalnız, dinî huzura ermeli, öyle yerlerde!
  •  
Kökerip turur körkle tagta, köngül yaraşı aglak orunta
Köp yigi telim sögütlüg erip köpirip turur kölmen suvlukta
Köz başlap kaçıgların yıgınıp közünmiş bililmişçe [orun]larta
Küsençigsizin mengi tegingülük ol, anı teg orunlarta
 
  • Göğerip duran güzel dağlarda, gönle uygun tenha yerlerde,
  • Sık (ve) yoğun söğütlüklerde ve köpürüp duran gölcüklerde,
  • Göz başta bütün duyulardan sıyrılıp, her şeyin görünür, bilinir gibi olduğu yerlerde,
  • Hiçbir arzu beslemeden huzura ermeli, öyle yerlerde!
 
 

Kaynak:

  • Anonim: http://www.metin2forum.biz/turk-dili-ve-edebiyati-turkce/38264-burkanci-edebiyatta-nesir.html
  • Prof Dr. Turgut Karacan, CU.SBE,TDE, Yüksek Lisans Ders Notları, Sivas,
  • Anonim: http://www.turkdiliveedebiyati.com/islamiyet_oncesi-t2298.0.html
  • http://dogankaya.com/fotograf/castani_bey.pdf
 

 

Edebiyat Dil bilim, Kültür, Folklor, Geleneksel ve Güzel Sanatlarla ilgili, Tez, yazı, İnceleme, ve Araştırmalarınız bize başvurarak bu sitede Paylaşabilirsiniz.
 BAŞVURU İÇİN : ESA, İLETİŞİM  veya s_kuzucular@hotmail.com 

 

Sitedeki yazıların tüm hakları ve sorumluluğu yazı sahiplerine aittir. Yazıların izin alınmadan kopyalanması ve kullanılması 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Yasasına göre suçtur. Aksi davranışlara karşın yasal işlemlere başvurulacaktır.

Yapılan Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış...

Yorum Yaz

Yorum yazmak için üye girişi yapınız...