MENÜ
ESA E- DERGİ
DUYURULAR
SON 5 ÜYEMİZ
BEĞENİLENLER
Günün Şiiri: Haftanın Şiiri: Ayın Şiiri: Günün Yazısı: Haftanın Yazısı: Ayın Yazısı:
KIBRIS EDEBİYATI Yazan: Harid FEDAİ
Ekleyen : Adem , 23 Ağustos 2016 Salı Beğen

 

DİVAN EDEBİYATI SÜRECİNDE KIBRIS EDEBİYATI


1571' Kıbrıs Fethinden sonra Lefkoşa'da açılan Mevlevi Tekkesi Kıbrıs şiirinin ocaklık merkezidir. Osmanlı edebiyatının son tezkiresi olan Tuhfe-i Nâilî'deki 5000'i aşkın şair arasında 13'de Kıbrıslı şair vardır. Sultan II. Mahmud döneminde 'Sultânü'ş-Şuarâ: Şâirler Sultânı' Müftü Hasan Hilmi Efendi'ye4 bakıldığında Kıbrıs'taki şiir düzeyini anlamak mümkündür.  Handı' ile, Hala Sultan Tekkesi şeyhlerinden Meh-med Şem'î'yi Hasan Nesîb'i7 son deönem önemli Kıbrıs şairleridir.


19 yy da 
Ahmed Tevfık Efendi, Kokonoz (1896) ile Akbaba'da (1897) dergileri Mir'at-ı Zaman (1901-1910) gazeteleri batılılaşm sürecindeki önemli çalışmlardır.. Müsâmeretnâme,Emin Nihat Bey'e ait kitabın (1871) yeniden basılmış1892, ilk tiyatro eseri Hicrân-ı Ebedi1893, ilk roman Yâdigâr-ı Muhabbet 1894  yayımlanır. Kaytaz-zâde Mehmed Nâzım Efendi (1857-1924), Nâmık Kemal ve Recâî-zâde Mahmud Ekrem  den aldığı feyizle  şiirler yazmıştır. 
 

İŞGAL YILLARINDA KIBRIS EDEBİYATI


Lozan Antlaşması'yla (24 Temmuz 1923) Kıbrıs resmen Anadolu'dan koparılmış ve Büyük Britanya'nın bir Taç Kolonisi (Crown Colony-10 Mart 1925) olmuştur.

Bu süreçte Kıbrısta 1950 ye kadar bir takım edebi çalışlar olmuş 
hikâyeci/romancı/ oyun yazarı Hikmet Afif Mapolar, Mustafa Bürklüce( Şairi azım Hikmet Çizgisinde) Selçuk Selim, Nazif Süleyman (Ebeoğlu), Semih S. Umar ve Necdet Nereli, Semih S. Umar hikâye, İsmail Karagözlü ise hikâye/roman dallarında kendilerini göstermişlerir.

Semih S. Umar'ın
 Karagözlü gibi, şiir denemeleri de olduğuna değinilmelidir. Karagözlü'nün romanı (aslında uzun hikâye) Saadet Yolcuları (1940), Nazif Süleyman'ın (Ebeoğlu) şiir kitabı  Beyrut Rıhtımlarında (1942); oyuncu/yönetici olarak Kıbrıs Türk sahnesine büyük emekleri geçen Osman Talat'ın (Alkan) Yüksel piyesi (1942), Hikmet Afif Mapolar'in (Muzaffer Gökmen)  milli oyunları Meş'ale (1942), Mucize (1943), Altın Şehir (1945), hikâye kitapları Toprak Aşkı (1943) ve Kahve Fincanındaki Aşk (1943) ile Kendime Dönüyorum (1943) romanı; Kemal E. Sakarya'nın Döğüşe Hasret (1944) piyesi, Reşat Süleyman Ebeoğlu'nun İngilizce ve Fransızca kaynaklardan oluşturduğu çocuklar için Esop Masalları (1947) bu on yıl içinde yayımlanmış
başlıca eserlerdir.

(1939-45) yılları arasında 
Osman Türkay'ıhece ölçüsü ve kalıplarına,çok geçmeden de serbest nazmın denemeleri görülmeye başlar.
Cavit Hüseyin Avni'y
 i katabiliriz. Hece ölçülü-uyaklı şiirlerinden bir bölümünü Tabiat Sayıklıyor (İstanbul 1949) adlı bir kitapçıkta toplamıştır. Nâzım Hikmet çizgisinde şiir denemeleri
Salahı Ramadan
 (Sonyel)'Bir Kalb Haykırıyor (1948)ı da hatırlatmak gerekir.

Özker Yaşın
 , Nâzım Hikmet ve Garip akımı etkisinde  (Ol Âlem 1952) kitabını yayımlamıştır.Türkiye ile bağları güçlendirmeye çalışan, Atatürk sevgisini dile getirren diğer eserleri : Bayraktar Destanı (1953), Atatürk sevgisini dile getiren, Kıbrıs'tan Atatürk'e (1953), özgürlük savaşımcımız için, Namık Kemal Kıbrıs'ta (1957), Kıbrıs'ta Bayrak (1958), Kıbrıs Mektubu (1958), Bayraktar Türküsü (1959) hep bu hedeflere dönük, o günlere değin görülmedik yoğunlukta girişimlerdi. Ol Âlem (1952) çizgisindeki şiirler ise Limanda Bir Gemi (1956) ile sürdürülür. Özker Yaşın'ın romanı ise Bütün Kapılar Kapandı (1955) te yayımlanır.
http://www.cypnet.co.uk/ncyprus/literature/reviews/images/book72.jpg


"Türk askerinin yeniden Ada'ya gelişini selamlayan dizeler, gerçekleşen bir rüyanın sevinciydi. Tedhiş örgütü EO-KA'nın l Nisan 1955'te silahlı eylemlere girişmesinde, sömürgecilere karşı 27-28 Ocak 1958 direnişinde, 1963'ün Kanlı Noel'inde, 6 Ağustos 1964 Dillirga bölgesindeki soykırım girişiminde, 15 Kasım 1967 Geçit-kale-Boğaziçi saldırılarında ve nihayet 20 Temmuz 1974 Barış  Harekâtı'yla gerçekleştirilen yaşamsal dönüm noktasında Kıbrıs Türklerinin görüp geçirdikleri Özker Yaşın'ın dizelerinde damar damar atmaktadır. Özcesi; Kıbrıs'ta yurt, bayrak, Atatürk sevgisi,  şehitlerimize saygı... dendi mi, ilk akla gelen, Özker Yaşın'ın dizeleriyle, destan ve oyunları olur. Şiir çalışmalarını 1987'den bu yana yerleştiği İstanbul'da da sürdürmektedir. Ancak biz, Özker Yaşın'ın şiirimizdeki yerini İstanbul'a göç edene dek, hep bu 'bütünlük' içinde görürüz. ( Harid Fedai, Çağdaş Kıbrıs Türk Edebiyatı http://www.cypnet.co.uk/ncyprus/literature/)

Osman Türkay 1950'lilerin ilk bir iki yılında Türkiye'de çalıştıktan sonra Londra'ya yerleşmiş ve kısa bir süre Kıbrıs'ta kaldıktan sonra yeniden Londra'ya dönerek ölümünden (22.1.2001) birkaç ay öncesine kadar hep orada yaşamıştır. İlk şiir kitabı Yedi Telli'yi yıllar sonra, ancak 1959'da yayımlar. Şiirle uğraşı bir yaşam biçimi haline getiren Türkay, Türkçe ve İngilizce 16 şiir kitabı yayımlamış, ultra-modernist dizeleriyle, bazı çevrelerde, kendisini 'Uzay Çağı Mistiği' olarak kabul ettirmiş, şiirleri birçok dile çevrilmiş, 25 ödülün sahibi olmuştur.

Osman Türkay, İngiliz şiirinin etkisinde başka ufuklara yelken açsa da, temalarını Kıbrıs'tan seçtiği şiirleriyle ülkemizin gelişim çizgisindeki özgün yerini hep koruyacaktır.

http://www.kktchaber.com/haberspor/resim/OSMAN%20T%C3%9CRKAY%20ANILDI%20(2).jpg

Tanrım ne olur böyle her gün
Gökyüzü masmavi
Hava sımsıcak olsun
Beşparmak dağlarının ötesinden
Güneş evimize annem gibi doğsun
Arınmış sevinçlerle dudaklarımız
Öpsün ışıkta titreşen çiçekleri
Yün iğirsin nineler
Emzirsin nur topu bebekleri anneler
Kırlangıçlar sallasın beşikleri

Tanrım ne olur aklımız

Sokakta serseri köpek taşlamasın
Su gibi bilelim derslerimizi
Öğretmen bir gün de
Derse tokatla başlamasın
Tanrım ne olur Ay yıldızın gölgesinde özgür
Yaşayalım bir ömür boyunca mutlu
Toroslardan esen yelde olsun ana sütümüz
Tanrım ne olur resmi olsun gülsün bugün
Bize sert bakmasın Atatürk'ümüz

Tanrım ne olur bir ömür boyu

Gönül yanığı türküler söylesin çobanlarımız
Unutulsun tarla tarla yeşeren sızılarımız
Hora tepsin halay çeksin oğlaklar
Kaval çalsın kuzularımız
Tanrım ne olur ulu aydınlıklarla
Uçur bizi iri çiçeklerin gönlüne mutlu
Dağdan dağa savrulsun kelebek tozlarımız
Anaç tavuklar açsın kapımızı
Çalar saat gibi vaktinde ötsün
Uyku sersemi horozlarımız

Ku ku diye kuğusun güvercinler

Uçadursun uçaklarında yusufçuklar
Güzel türküler söylesin saksağan
Ve bizi korkutmasın
Tünelden tren çıkarcasına
Yuvasından önümüze davetsiz çıkan
Serseri kara yılan
Osman Türkay

Engin Gönül,
 ilk ve tek şiir kitabı 'Sana Doğru'yu 1952 yılında yayımlar.
Urkiye Mine (Balman)
 'Yurduma Giden Yollar' koymuştur. "Yurduma Giden Yollar", Türkiye sevgisini/özlemini içtenlikle dile getirmesinin yanı sıra Kıbrıs serbest şiirin ilk güzel örneklerindendir.

Kıbrıs Şiirinin dört kadın şairlerinden 
Necla Salih Subhi (ö. 2000) hiç kitap yayımlamamış, Pembe (Yusuf) Marmara'nın (ö. 1984) şiirleri  ölümünden sonra kardeşi Selma Yusuf Saygın tarafından bir kitapta toplanmıştır: Pembe Marmara, Şiirler, 1986. l Ocak 1885 doğumlu Ahmed Es'ad Bey de şiirlerinden bir demeti -aralarında yeni şiir örnekleri de olduğu halde- Ahmet M. Gürkan'ın önsözü ve Hikmet Afif Mapolar'ın takdim yazısıyla 1956'da yayımlar. Nevzat M. Yalçın ise 40'lı yılların ortalarına doğru yükseköğretim için gittiği Ankara'da Hisar dergisi çevresindeedebî etkinliklerini sürdürmüş ve 1970 yılından bu yana yerleştiği Almanya'da, günümüze değin, şiirden kopmamıştır. Şiir kitaplarını yıllardan sonra yayımlayacaktı.

H
 ikmet Afifi Mapolar (Muzaffer Gökmen), gazeteciliğin yanı sıra hikâyelerini, romanlarını ve Hulki Seza takma adlı serbest şiir ürünlerini vermeyi sürdürmektedir. İki romanı Köknal (1953) ile Üçümüz (1956), Çardak Yayınlarının birinci ve altıncı kitapları olarak yayımlanır. Ayrıca gazetelerde hikâye/roman tefrikalarını da devam ettirmektedir.

Bu on yılda  Gençlik, Çardak, Kıbrıs Postası, Sesimiz,
 dergilşeri yayımlanmıştır. .Samet Mart hikâye kitabı Hokkabaz'ı (1954), Çardak Yayınlarının beşincisi olarak yayımlar.

Şinasi Tekman,
 Nasreddin Hoca Şiirleri (1954) ile Atatürk Çocuklarına Şiirler'i (1955).  ki perdelik bir komedisi : Haydan Gelen Huya Gider (1956). Yine, çocuklar için ağaç ve orman şiirleri  yayımlar: Yeşilada (1956).
Mustafa İzzet Adiloğlu, Taner Fikret Baybars
 . Kendilerini o gece kanıtlamalarının ardından Adiloğlu, Bacadan Tüten Duman (1952) ile İnsanlardan Ayrı (1953) kitapçıklarını yayımlar.

Ali Sedat Hilmi (Törel)
 ise, Larnaka'daki American Academy diye bilinen misyoner okulu çevresinde yetiştiğinden ilk şiir kitapçığını İngilizce olarak Larnaka'da yayımlar: Verse At Random (1953). Yükseköğrenimini tamamladıktan sonra Türkiye'ye yerleşerek Sivas Cumhuriyet Üniversitesi'nde öğretim üyeliği yaparken şiir çalışmalarını da sürdürmekten geri kalmamıştır.  Başka çalışmalarının yanı sıra türlü tarihlerde yayımlanmış 6 da şiir kitabı vardır. Bener Hakkı Hakeri'nin şiir dünyasındaki ilk kitapçığı bir destan denemesidir. Lefkoşa'nın Fethi (1956). Yine aynı yıl Nasreddin Hoca fıkralarını menzum halde sunacaktı. Daha sonraki yıllarda edebiyatın hemen her dalında eserler verecek ve 'kültür adamı' kimliği ağır basacaktı.

Hizber M. Hikmet'in
 Aşksız Yaşanmaz'dır (1958). Onu şiir kitapçığı Eylül Misafî (1958) izler, ikinci edebî düzyazı kitabı ise bundan 4 yıl sonra 1962'de yayımlanır:

Geriye kalanlardan üçü ise edebî etkinliklerini günümüze değin sürdüregelmişlerdir. Aşkı, ihaneti, kavga ve kadın olmanın erdemini şiirlerine yansıtan Neriman Cahit, Akdeniz kültürü olgusunu hep gündemde tutmuştur. Şiir çizgisi duygu ve imge dünyasından giderek toplumsallığa yönelir. Ama, özde, onun felsefesi 'insan'dır, insana dair herşeydir; kendisine en çok dokunan da kadınların ezilmişliği... Şiirlerinin bir bölümünü Ayseferi (1995) adlı kitapta toplamıştır.


1 Nisan 1955  27-28 Ocak 1958 arsasındaki EOKA nın yarattığı karmaşa süreci ve  şehitler vererek gösterilen direniş gibi olaylar bazı Kıbrıs Türk şairlerini, en azından belli bir süre için, özgürlük arayışları yerine direniş şiirlerine öncelik verme durumunda bırakmaya yetecekti. Bu olguların etkileri, daha çok bir sonraki on yılda verilen eserlere yansımıştır. Ama, böylesi bir kargaşa ortamında bile yine şiir Kitapları yayımlanabiliyordu. Sonradan iyi bir tiyatro sanatçısı olacak, ancak -ne yazık ki- bu dünyadan genç yaşında göçecek olan Üner Ulutuğ'un (ö. 1978) Utanan Çiçek (1958) kitapçığı buna örnektir. Bu on yıl kapanmadan direniş çizgisindeki dizeleriyle hatırlanan Oktay Öksüzoğlu'nun Gel Mehmet (1958) ve Kıbrıs'tan (1959) adlı kitapçıkları
yayımlanır.

 

BARIŞ HEREKATI SONRASI KIBRIS EDEBİYATI


Yılmaz Hakkı Hakeri 'nin şiir ve öykü çalışmaları da olmuş ve bunları gerek Kıbrıs ve gerekse Türkiye basınında yayımlamıştır. Şiir kitapçıkları: Solucan (1972), Kırık Bir Dal Gibi (1974) ve Sağır
Duvarlar'dır (1978).
Numan Ali Leven
 t (Sen de Direneceksi)roman, Saygun Akanyeti (Mehmet Şemsi), "Yarınsızlık" adlı roman,'İki Ansızın Arasında Yaşamak'  ve"Yine Sana Vurgun Olacaktık (1978) şiir kitapları ile
dikkati çeker. Ahmet Gazioğlu'nun Kıbrıs'ta "Aşk ve Barış "(1975) romanıyla, Çetin Kasapoğlu'nun "Sevgiyi İkiye Böldüler" romanı barış harekatını izleyen ilk romanlardır.

- F
 ikret Demirağ, şiirin uzun yolculuğuna üç kitap daha ekler: Ötme Keklik, Ölürüm (1972), Dayan Yüreğim (1974), Umut ve Dehşet Çağından Şiirler (1978).

Özker Yaşın'ın bu on yılda yayımladığı kitaplar şunlardır: Hödükname (1970, Terzioğlu adıyla taşlama şiirler), Mücahitler-Kıbrıs'ta Vuruşanlar-(1971, roman), Kıbrıs'ta Bayrak (1973), Girne'den Yol Bağladık (1976, roman) ve Kıbrıslı Kâzım (1978, roman).

Kutlu Adalı bu on yılda da yayınlarını sürdürür: Sancılı Toplum (1970-düzyazılar); Şago (1970-oyun), Nasreddin Hoca ve Kıbrıs (l 971-mizah).

- Ş
 inasi Tekman, çocuklar için ağaç ve orman şiirleri Yeşilada'nın ikinci basımını yapar (1971).

Yıltan Taşçı'nın (1957) ilk şiir kitabı Haykırışlar 1974'te basılır.




NOT : Bu yazı Harid FEDAİ'nin, " Çağdaş Kıbrıs Türk Edebiyatı" Başlıklı yazılarından özetlenmiştir.


Bkz: http://www.cypnet.co.uk/ncyprus/literature/turkcypriot-literature.html 

 

 

Edebiyat, Dil bilim, Kültür, Folklor, Geleneksel ve Güzel Sanatlarla ilgili, Tez, yazı, İnceleme, ve Araştırmalarınız bize başvurarak bu sitede Paylaşabilirsiniz.
 
  BAŞVURU İÇİN : ESA, İLETİŞİM  veya s_kuzucular@hotmail.com


 

Sitedeki yazıların tüm hakları ve sorumluluğu yazı sahiplerine aittir. Yazıların izin alınmadan kopyalanması ve kullanılması 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Yasasına göre suçtur. Aksi davranışlara karşın yasal işlemlere başvurulacaktır.

Yapılan Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış...

Yorum Yaz

Yorum yazmak için üye girişi yapınız...